10. Sınıf Tarih dersi Ünite, konu ve kazanımları

    0
    1071

    10. Sınıf Tarih dersi Ünite, konu ve kazanımları

    BİRİNCİ ÜNİTE: OSMANLI BEYLİĞİNİN DEVLETLEŞME SÜRECİ
    10.1.1. Moğol İstilasının Anadolu’daki siyasi birliğin parçalanmasına etkilerini açıklar.
    a) Kösedağ Muharebesi sonrası Anadolu’da İkinci Beylikler Dönemi’nin ortaya çıkmasında konar-göçer hayat tarzının etkisi üzerinde durulur. Söz konusu beylikler harita üzerinde gösterilir.
    10.1.2. Anadolu’da Türk göçleri sonrasında ortaya çıkan toplum yapısını, konar-göçer ve yerleşik hayat tarzlarının etkileşimi açısından değerlendirir.
    Yerleşik ve konar-göçer topluluklar arasındaki ilişkiler ve gerilimler üzerinde durulur.
    10.1.3. Osmanlı Beyliği’nin kuruluş sürecini açıklar.
    a) “Osmanlı” ve “Osmanlı Ülkesi” kavramları üzerinde durulur.
    b) Dönemin jeopolitik ve sosyal şartları üzerinde durulur.
    c) Osmanlı Beyliği’nin kuruluşu hakkında tarihçiler tarafından ileri sürülen çeşitli nazariyeler karşılaştırılır.
    10.1.4. Osmanlı Beyliği’nin devletleşme sürecini Bizans’la olan ilişkileri açısından değerlendirir.
    a) Devletleşme sürecinde Bizans’la olan ilişkiler uzlaşma-çatışma dinamiği üzerinden ele alınır.
    b) Koyunhisar (Bafeus/Bapheus) Muharebesi, Bilecik ve Bursa’nın fethi, Maltepe Muharebesi, İznik ve İzmit’in fethinin aşamalı olarak ve farklı fetih yöntemleri izlenerek uzun sürede gerçekleştiği vurgulanır.
    c) Türk savaşçıların, Bizans içi çatışmalarında İmparator tarafından yardıma çağrılması ve bu sayede Rumeli topraklarına daha aşina hale gelmesi üzerinde durulur.
    10.1.5. Osmanlı Beyliği’nin devletleşme sürecinde Rumeli’deki fetihler ve iskân politikasının rolünü açıklar.
    a) Osmanlı Beyliği’nin Rumeli’de girdiği muharebelerin (Gelibolu’ya çıkış, Çimpe’nin alınması, Edirne’nin fethi, Sırp Sındığı Muharebesi, İstanbul’un kuşatılması, I. Kosova Muharebesi, Niğbolu Muharebesi) önem ve sonuçları üzerinde durulur.
    31
    b) Bu dönemde Hristiyanlığın Avrupa’da yayılmasına ve Timur Devleti’nin kurulmasına değinilir.
    c) Osmanlıların Anadolu’ya nispeten Rumeli’de daha hızlı hâkimiyet kurmasında, Balkanlar’daki siyasi ve sosyal şartların etkisi üzerinde durulur.
    ç) Fetihlerin kalıcı olmasında, gönüllü ve zorunlu olarak rol alan demografik güçlerin ve iskân politikasının önemi vurgulanır.
    10.1.6. Osmanlı Devleti’nin Anadolu Beyliklerine yönelik politikalarındaki değişiklikleri analiz eder.
    Anadolu’da siyasi birliği sağlamaya yönelik faaliyetlere ana hatlarıyla değinilir.
    10.1.7. Osmanlı Devleti ile Timur Devleti arasındaki mücadeleyi ve bu mücadelenin etkilerini değerlendirir.
    a) Ankara Muharebesi’nin Fetret Devri’nin başlamasındaki rolü üzerinde durulur.
    b) Fetret Devri ve yeniden beylikleşme sürecinde yaşanan gelişmeleri Türkiye Selçuklu Dönemi’ndeki benzeri gelişmelerle siyasi ve sosyal sebepleri açısından karşılaştırılması sağlanır.

     
    İKİNCİ ÜNİTE: SAVAŞÇILAR VE ASKERLER
    10.2.1. Beylik döneminde Osmanlı askeri gücünün farklı muharip unsurlardan meydana geldiğini kavrar.
    Farklı muharip unsurların (aşiret savaşçıları, ücretli savaşçılar, inanç ve din uğruna savaşanlar), tarihî örnekler üzerinden incelenmesi sağlanır.
    10.2.2. Devşirme sisteminin ve Yeniçeri Ocağının Osmanlı devletleşme sürecine etkisini açıklar.
    Devşirme sisteminin ve Yeniçeri Ocağının kurulma nedenleri ile bunların merkezi devlet yapısının oluşumundaki rolleri üzerinde durulur.

     
    ÜÇÜNCÜ ÜNİTE: SUFİLER VE ÂLİMLER
    10.3.1. Sufiler, azizler ve âlimlerin öğretilerinin Anadolu’nun inanç haritasının oluşumuna etkisini değerlendirir.
    a) Ahmet Yesevi, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Hacı Bayram Veli, Mevlana Celalettin-i Rumî, Sadrettin Konevi, İbnül Arabi ve Ahi Evran gibi şahsiyetlerin temel öğretilerine ilişkin sözlerine yer verilir.
    b) Tasavvufun İslam inancındaki yeri üzerinde durulur.
    c) Anadolu’da Hristiyanlık ve İslam’a ait unsurların halk tarafından kaynaştırıldığı vurgulanır.
    10.3.2. Türkiye Selçuklu ve Osmanlı Devleti dönemlerinde dini görünümlü hareketlerin siyasi ve sosyal yapıya etkilerini açıklar.
    Babai İsyanı ve Şeyh Bedreddin çevresinde oluşan muhalif hareket örnekleri üzerinden siyasi ve sosyal çatışmalar ile dinî ayrışmaların iç içe geçebileceği vurgulanır.
    DÖRDÜNCÜ ÜNİTE: SÖZ, YAZI, SANAT
    10.4.1. Beylikten devlete geçiş sürecinde sözlü ve yazılı kültürün toplum hayatına etkisini açıklar.
    a) Sözlü ve yazılı kültürün temel özelliklerine değinilir.
    b) Beylikten devlete geçiş sürecinde saray çevresinde oluşan kitabi kültür ile sözlü halk kültürünün örnekler üzerinden karşılaştırılması sağlanır.
    c) Şair sultanların eserlerinden örneklere (orijinali ve günümüz Türkçesi ile) yer verilir.
    10.4.2. Anadolu ve Rumeli’deki şehirlerin mimarî dokusunda Osmanlı fetihleri sonrası ortaya çıkan değişimi açıklar.
    a) Osmanlı hâkimiyeti sonrasında Anadolu ve Rumeli’deki şehirlerin yapısındaki dönüşüm ve bu şehirlerde sergilenen mimarî anlayış üzerinde durulur.
    b) Kervansaray, vakıf, tekke, zaviye ve külliye gibi kurumların Osmanlı şehirlerindeki sosyal hayata etkileri vurgulanır.
    BEŞİNCİ ÜNİTE: FETİH POLİTİKASI VE BÜYÜK STRATEJİ
    10.5.1. İstanbul’un Fethi’nin sebeplerini, fetih sürecini ve fethin stratejik ve politik sonuçlarını kavrar.
    a) İstanbul’un o dönemdeki jeopolitik konumu açıklanır.
    b) İstanbul’un Fethi’nin askeri olarak ne şekilde planlandığı ve taktik düzeyde hangi zorluklar aşılarak gerçekleştirildiği üzerinde durulur.
    c) Fethin, Türk ve dünya tarihi açısından beraberinde getirdiği orta ve uzun vadeli stratejik sonuçları vurgulanır.
    d) Fethin, Osmanlı Beyliği’nin devletleşmesinde ve saltanata dönüşmesinde oynadığı rol açıklanır. Fatih Kanunnamesi bu açıdan ele alınır.
    10.5.2. Osmanlı Devleti’nin uyguladığı uzun vadeli stratejilerin onun dünya gücü haline gelmesindeki rolünü açıklar.
    a) Osmanlı Devleti’nin XV ve XVI. yüzyıllardaki stratejik rakiplerinin [Venedik, Ceneviz, İspanya, Portekiz, Avusturya (Habsburg İmparatorluğu), Safeviler, Mısır Memlûkları] coğrafi
    konumları ve stratejileri ile Osmanlı Devleti’nin rakiplerine karşı uyguladığı uzun vadeli stratejiler üzerinde durulur.
    b) Osmanlı ekonomi politikalarından ticaret yollarının kontrolü ve kapitülasyonlara değinilerek bunlar üzerinden kurulan uzun vadeli stratejik ortaklıklara vurgu yapılır.
    10.5.3. Osmanlı Devleti’nin İslam coğrafyasında hâkimiyetini güçlendirmesinde etkili olan siyasi gelişmeleri açıklar.
    a) İran coğrafyasında kurulan Safevi Devleti’nin Türk kökenli olduğuna ve Şiilik inancına dayanan ve Gök Tanrı inancının etkilerini taşıyan Aleviliğin Safevi yönetiminin etkisiyle Anadolu’da ortaya çıktığına değinilir.
    b) I. Selim (Yavuz) Dönemi’nde Osmanlı – Safevi ilişkileri askerî, siyasi ve sosyal boyutlarıyla ele alınır.
    c) I. Selim (Yavuz) Dönemi’nde Osmanlı – Mısır Memlûk Devleti ilişkileri İslam dünyasının liderliği mücadelesi bağlamında dini, siyasi, askeri (Mercidabık, Ridaniye) ve ekonomik boyutlarıyla kısaca ele alınır.
    10.5.4. Osmanlı Devleti’nin I. Süleyman Dönemi ve sonrasında devlet teşkilatı ve siyasi sınırlar bakımından olgunluğa eriştiğini kavrar.
    a) I. Süleyman’ın “Kanuni” olarak anılmasının gerekçeleri üzerinde durulur.
    b) Osmanlı Devleti’nin Doğu Avrupa’da hâkimiyet kurmasını sağlayan başlıca askeri mücadeleler (Mohaç, I. Viyana Kuşatması, Zigetvar, Haçova) ayrıntılara girilmeden ele alınır. Bu savaşlarda başarıyı getiren strateji, taktik, teşkilat ve teçhizat unsurları üzerinde durulur.
    ALTINCI ÜNİTE: KARA VE DENİZ
    10.6.1. Osmanlı Devleti’nin büyük strateji çerçevesinde takip ettiği kara ve deniz siyasetlerini karşılaştırır.
    a) Osmanlı Devleti’nin öncelikli olarak bir kıta (kara) gücü olduğu vurgulanır ve dönemin diğer büyük kıta güçleri üzerinde durulur.
    b) Osmanlı Devleti’nin Akdeniz dünyasındaki varlığının askerî, ticari, sosyal ve kültürel boyutları üzerinde durulur. Akdeniz’in eski medeniyetlerin kalbinde yer alan bir içdeniz olduğu harita üzerinde vurgulanır.
    c) Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’de hâkimiyet kurmasını sağlayan önemli deniz muharebeleri, Doğu Akdeniz’den Kuzey Afrika’ya kadar adalar ve kıyı bölgelerindeki fetihler, kronolojik sıra içerisinde ve harita üzerinde açıklanarak stratejik düzeyde ele alınır.
    ç) Hint Deniz Seferleri, Osmanlı Devleti’nin Akdeniz dışında stratejik amaçlı deniz faaliyetleri olarak değerlendirilir.
    34
    d) Atlantik ülkelerinin(İngiltere ve Hollanda) okyanus güçleri olarak Akdeniz’e nüfuzu ve Coğrafi Keşiflerin Osmanlı Devleti’nin Akdeniz hâkimiyetinde yol açtığı ekonomik, askeri, siyasi ve sosyo-kültürel sorunlar üzerinde durulur.
    YEDİNCİ ÜNİTE: SULTAN VE KAPU HALKI
    10.7.1. Padişahın ve tek hanedanın Osmanlı siyasi hayatında bütünlük ve istikrarın sağlanmasındaki önemini açıklar.
    a) İstanbul’un fethi sonrasında yönetimin merkezileşmesi ve padişahın değişen konum ve rolü üzerinde durulur.
    b) Osmanlı nasihatname ve siyasetname edebiyatının işlevi açıklanarak devlet idarecisinin sahip olması gereken vasıflarla (adil olma, liyakat, cesaret, kararlılık, istişare, sabırlı olma, metanetli olma vs.) ilgili kısımları örnek metin alıntıları üzerinden ele alınır.
    b) Osmanlı hanedanının yapısı ve veraset usulü kadim Türk töresiyle ilişkilendirilir.
    c) Başlangıçtan XVII. yüzyıla kadar şehzadelerin yetiştirilme usulü ve bunun Osmanlı yönetimine etkisi vurgulanır.
    10.7.2. Topkapı Sarayı’nın devlet idaresi ile devlet adamı yetiştirilmesinde ve şehir kültürünün gelişmesindeki rolünü açıklar.
    SEKİZİNCİ ÜNİTE: SAVAŞANLAR VE ÜRETENLER
    10.8.1. Tımar sisteminin özelliklerini siyasi, sosyal ve ekonomik açıdan değerlendirir.
    a) Osmanlı toplum düzenindeki askerî (vergi vermeyen) – reaya (vergi ödeyen) sınıflar ayrımının siyasi ve ekonomik temelleri üzerinde durulur.
    b) Osmanlı ordusunda tımarlı sipahilerin üstlendiği başat role değinilir.
    c) Osmanlı düzeninde toprak mülkiyet şekilleri açıklanır ve toprağın esas mülkiyetinin devlette olmasının nedenleri üzerinde durulur.
    DOKUZUNCU ÜNİTE: ÂLİMLER VE ARİFLER
    10.9.1. Osmanlı Devleti’nde ilmiye sınıfının devlet idaresi, hukuk ve ilim hayatında üstlendiği rolü açıklar.
    a) İlmiye sınıfının farklı vazifelerinden (ilim ve tedris, hukuk ve adalet, devlet idaresi) hareketle dinin Osmanlı devlet idaresi ve toplum düzenindeki rolü üzerinde durulur.
    b) Osmanlı devlet idaresinin seyfiye, kalemiye ve ilmiye zümrelerinin birlikteliğine dayalı yapısı üzerinde durulur.
    c) Osmanlı ilim hayatında dinî/naklî ilimler, aklî ve felsefî ilimler ayrımı üzerinde durulur.
    Bu ilim dallarında eser vermiş âlimlerin çalışmalarından örneklere yer verilir.
    ç) Osmanlı dünyasında medreseler ve âlimlerin yanı sıra, tekkeler ve ariflerin de bilgi üretimi
    ve eğitim alanında önemli vazifeler üstlendiği vurgulanır.
    10.9.2. Osmanlı düşünce dünyasında ilim ve irfan geleneklerini kavrar.
    a) İlim ve irfanın birbirini tamamlayan işlevleri üzerinde durulur.
    b) Taşköprülüzade’nin ilimler tasnifinden hareketle Osmanlı ilim anlayışı üzerinde durulur.
    c) Osmanlı ilim geleneğinde insanın vahiy, sezgi, akıl ve beş duyu aracılığıyla öğrenebileceği üzerinde durulduğu vurgulanır.
    ç) İlim ve irfan geleneklerinin her ikisine de mensup örnek şahsiyetler ve bunların çalışmalarına yer verilir.

    ONUNCU ÜNİTE: TOPLUM YAPISI VE SOSYAL HAYAT
    10.10.1. Osmanlı Devleti’nin millet sisteminin yapısını açıklar.
    a) Millet ve ümmet kavramlarının, İslam ve Osmanlı düşünce geleneklerinde bugünden farklı anlamlara geldiği vurgulanır.
    b) Millet sisteminin siyasi ve sosyal yönleri açıklanır.
    c) Millet sisteminin farklı dinî ve kültürel kimliklere sahip toplum kesimlerini idare etmek için bir araç olarak kullanıldığı ve imparatorluk sisteminin çok kültürlülüğe dayalı bir sistem olduğu vurgulanır.
    ç) Osmanlı’dan günümüze tarihî tecrübeye dayanarak oluşan çok kültürlülük içinde bir arada yaşayabilme deneyiminin toplumsal huzur, barış ve uyum ortamının oluşmasındaki rolü üzerinde durulur.
    10.10.2. Osmanlı Devleti’nin fethettiği yerleşim yerlerinin İslam kültürünün etkisiyle geçirdiği dönüşümü kavrar.
    a) Fethedilen bölgelerdeki gayrimüslimlerin yaşadıkları toplumsal değişimler (yasalar, vergi,
    serflik, dini baskı vb.) üzerinde durulur.
    b) Osmanlı şehrinin mimari olarak yapılanma şekli ve gerekçeleri üzerinde durulur.
    c) Görseller (çizim, minyatür) ve konuyla ilgili metinlerden alıntılar üzerinden Osmanlı mahallesindeki çok kültürlü sosyal yaşamla ilgili çıkarımlarda bulunulması sağlanır.
    ç) Şehirlerdeki meslek gruplarının dönemin toplum hayatı ve tüketim ihtiyaçları ile ilişkilendirilmesi sağlanır.
    d) Şehirler ve kırsal kesimdeki yemek kültürleri üzerinde durulur. O dönemden günümüze gelen benzer yemek kültürü ögelerinin araştırılması sağlanır.
    f) Bir sosyalleşme mekânı olan kıraathane / kahvehane ve bozahanelerin dönemin siyasi ve
    sosyo-kültürel etkileri üzerinde durulur.
    g) Kıyafetlerdeki çeşitliliğin sosyal ve politik nedenleri üzerinde durulur.
    h) Yangınlar ve kıtlık buhranlarının sebepleri ve başta İstanbul olmak üzere şehirlilerin nüfusunun hayatında yol açtığı etkiler üzerinde durulur.
    10.10.3. Osmanlı Devleti’nde vakıfların sosyal hayattaki önemini kanıtlarla açıklar.
    Osmanlı Devleti’nin sosyal hayatında vakıfların üstlendiği rollere (imar, sosyo-ekonomik hizmetler, dini) ilişkin örnek metin ve belgelerden yararlanılır.

    REKLAMSTORE

    CEVAP VER

    Please enter your comment!
    İsminiz