Tıklayın YKS Netlerinizi artıralım... Hafıza Teknikleriyle YKS'ye Hazırlanmak İster Misiniz?

12. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Notları

11. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Notları
I. DÜNYA SAVAŞI (1914-1918)

Nedenleri:

----
  • Avrupalı devletlerin sömürgecilik faaliyetleri, hammadde ve pazar rekabeti.
  • Almanya ve İtalya’nın sömürgeciliğe başlamaları.
  • İngiltere ve Fransa’nın, Almanya’ya karşı silahlanmaya başlaması.
  • Rusya’nın ideallerini gerçekleştirme isteği.
  • Balkanlar’da Slav – Germen çekişmesi.
  • Fransız İhtilali’nin doğurduğu milliyetçilik akımı.
  • Fransa’nın Alsace-Loraine’i Almanya’dan almak istemesi.
  • Avusturya-Macaristan prensinin Saraybosna’da bir Sırp milliyetçi tarafından öldürülmesi (28 Haziran 1914).

Not 1:İtalya, İttifak grubunda iken Antalya ve çevresinin kendisine bırakıldığı gizli Londra Antlaşması ile İtilaf Grubu’na geçmiştir.
Not 2: Bulgaristan Çanakkale Savaşı’ndan sonra İttifak Grubu’na katılmıştır.

Osmanlı Devleti’nin I.Dünya Savaşı’na Girme Nedenleri

  • İttihatçıların Almanlar’a sempati duyması.
  • Alman desteği ile devletin kurtulacağına inanılması.
  • Osmanlı Devleti’nin Almanya ile gizli bir anlaşma yapması (2 Ağustos 1914).
  • Osmanlı Devleti’nin siyasi yalnızlıktan kurtulmak istemesi.
  • Osmanlı Devleti’nin, İngiltere ve Fransa’nın ekonomik baskılarından kurtulmak istenmesi.
  • Osmanlı Devleti’nin kaybettiği toprakları geri almak istemesi.
  • Osmanlı coğrafyasının jeopolitik önemi.

Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni I.Dünya Savaşı İçine Çekme Nedenleri

  • Almanya’nın halifelik makamını kullanarak İngiliz ve Fransız sömürgelerindeki müslümanları ayaklandırmak istemesi.
  • Almanya’nın yeni cepheler açarak İtilaf devletlerinin kendi üzerindeki baskısını hafifletmek istemesi.
  • Almanlar’ın, İngilizler’in Osmanlı toprakları üzerinden geçen Uzak Doğu sömürge yollarını ele geçirmek istemesi.
  • Almanya’nın Musul-Kerkük petrollerinden yararlanmak istemesi.
  • Almanya’nın, İtilaf devletlerinin Boğazlar yoluyla Rusya’ya yardım göndermesini önlemek istemesi.
  • Almanlar’ın İngilizler’den kaçan Goben ve Breslav adlı gemileri Osmanlı Devleti’ne sığınmıştır.
  • Osmanlı, gemileri satın aldığını açıklamış ve gemilerin adlarını Yavuz ve Midilli olarak değiştirmiştir.
  • Bu gemiler, Rusya’nın Sivastopol ve Odesa limanlarını bombalamıştır.
  • Ruslar Karadeniz sahillerine ve Doğu Anadolu’ya saldırmıştır.

 

OSMANLI DEVLETİ’NİN I.DÜNYA SAVAŞI’NDA SAVAŞTIĞI CEPHELER

----

Saldırı Cepheleri                                        Savunma Cepheleri                           Yardım Cepheleri
Kafkas Cephesi                                            Çanakkale Cephesi                                              Makedonya Cephesi
Kanal Cephesi                                     Suriye-Filistin Cephesi                                             Galiçya Cephesi
ırak Cephesi                                                    Romanya Cephesi

          Hicaz-Yemen Cephesi

 Kafkas Cephesi

Cephenin Açılma Nedenleri :

  • İttihatçıların Orta Asya’daki Türkler’i birleştirme ve Hindistan’a kadar toprakları genişletme isteği.
  • Almanlar’ın Bakû petrollerini ele geçirmek için Osmanlı’yı kışkırtması.
  • Ruslar’ın Doğu Anadolu’ya saldırmasıyla mücadele başlamıştır (1 Kasım 1914).
  • Enver Paşa Sarıkamış’ta Ruslar’a karşı cephe açmıştır.
  • 90.000 asker Allahuekber Dağları’nda soğuktan donarak şehit olmuştur (Sarıkamış Faciası).
  • Ruslar, Doğu Anadolu’yu işgal etmiştir.
  • M.Kemal Muş ve Bitlis’i Ruslar’dan geri almıştır (1914).
  • Rusya’da Bolşevik İhtilali çıkmıştır (1917).
  • Rusya Brest Litowsk Antlaşması ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiş; Kars, Ardahan ve Batum’u Osmanlı Devleti’ne bırakmıştır (3 Mart 1918).

 

 

----

 Kanal Cephesi

Cephenin Açılma Nedenleri :

  • Osmanlı Devleti’nin Mısır’ı İngilizler’den geri alma düşüncesi.
  • Osmanlı Devleti’nin, İngilizler’in Uzak Doğu sömürgeleriyle olan bağlantısını kesmek ve Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek istemesi.
  • Cephede mücadele 3 Şubat 1915’te başlamıştır.
  • Almanya’nın desteği ile iki kez harekat düzenlenmiştir.
  • Osmanlı Devleti başarılı olamamıştır (1916).

 Suriye ve Filistin Cephesi

Cephenin Açılma Nedeni :

  • Osmanlı Devleti’nin İngilizler’in Süveyş’ten kuzeye doğru ilerleyişini durdurmak istemesi.
  • İngilizler Halep’e kadar ilerlemiştir (1918).
  • Yıldırım Orduları Komutanı M.Kemal Paşa, İngilizler’i Halep’in kuzeyinde durdurmuştur.
  • Misak-ı Milli’nin Suriye sınırı çizilmiştir.

 

 Irak Cephesi

Cephenin Açılma Nedenleri :

  • İngilizler’in Rusya’ya yardım ulaştırmak istemesi.
  • İngilizler’in Musul-Kerkük petrollerine sahip olmak istemesi.
  • İngilizler’in Hint deniz yolunun güvenliğini sağlamak istemesi.
  • İngilizler’in Basra’ya çıkarma yapmasıyla başlamıştır.
  • Türk ordusu Kut-ül Amare’de başarılı olmuş ise de, İngilizler Bağdat’ı ele geçirmiştir (11 Mart 1917).

 

 Çanakkale Cephesi

Cephenin Açılma Nedenleri :

----
  • İtilaf Devletleri’nin Rusya’ya yardım göndermek istemesi.
  • İtilaf Devletleri’nin Boğazlar’ı ele geçirerek, Osmanlı’nın İttifak Devletleri ile bağlantısını kesmek ve Osmanlı’yı saf dışı etmek istemesi.
  • İtilaf Devletleri’nin Balkan devletlerini yanlarına çekmek istemesi.
  • Osmanlı’nın Kafkas ve Kanal cephelerinden çekilmesinin sağlanmak istenmesi.
  • İngiliz ve Fransız donanmaları Çanakkale Boğazı’na saldırmış, savaş başlamıştır (19 Şubat 1915).
  • Mayınlı boğazlardan İtilaf Devletleri geçememiştir.
  • İtilaf Devletleri Gelibolu Yarımadası’na ve boğazın iki yakasına asker çıkarmıştır.
  • Türk askeri Gelibolu, Conkbayırı, Anafartalar’da başarı elde etmiştir M.Kemal bu cephede başarılar kazanmıştır.
  • Düşman askerleri sekiz ay sonra savaştan çekilmek zorunda kalmıştır (9 Ocak 1916).

 

Çanakkale Savaşı’nın Sonuçları :

  • I.Dünya Savaşı’nda Osmanlı, yalnız bu cephede başarılı olmuştur.
  • Çanakkale Savaşı, I.Dünya Savaşı’nın uzamasına neden olmuştur.
  • 500.000 insan ölmüştür.
  • M.Kemal; önce albay, daha sonra da general olmuş, yurt içinde ve dışında tanınmıştır.
  • Bulgaristan İttifak Devletleri yanında savaşa katılmıştır.
  • Rusya’da Bolşevik İhtilali olmuş, SSCB kurulmuştur.
  • Kafkas Cephesi kapanmıştır.
  • Zafer, tutsak milletlere bağımsızlık mücadelesinde bir örnek oluşturmuştur.

 

 Hicaz-Yemen Cephesi

Cephenin Açılma Nedeni :

  • Osmanlı Devleti’nin kutsal yerleri İngilizler’den korumak istemesi.
  • İngilizler Araplar’ı Osmanlı aleyhine kışkırtmıştır.
  • Fahrettin Paşa İngilizler’le ve Mekke Emiri Şerif Hüseyin ile mücadele etmiş, başarılı olunamamıştır.

 

 Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephesi

Cephenin Açılma Nedeni :

  • Osmanlı Devleti’nin; müttefiklerine (özellikle Almanlar’a) yardım etmek istemesi.
  • Osmanlı; Rusya, Romanya ve Fransa ile mücadele etmiş, fakat başarılı olamamıştır.

 

Not 1:M.Kemal; Kafkas, Çanakkale ve Suriye-Filistin cephelerine katılmıştır.
Not 2:Kafkas ve Kanal cepheleri taarruz cepheleridir ve bu cephelerin açılmasında Almanya’nın isteği etkili olmuştur. Kanal cephesinde Almanlar cephane yardımı da yapmışlardır.
Not 3:Osmanlı Devleti Galiçya, Romanya ve Makedonya Cephesi’nde kendi sınırları dışında savaşmıştır.
Not 4:Brest-Litowsk Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Berlin Antlaşması ile Rusya’ya verdiği Kars, Ardahan ve Batum’u geri almıştır.
Not 5:Osmanlı’nın kazandığı tek cephe Çanakkale’dir.
Not 6:Başta kazanılmaya çalışılıp kaybedilen cephe Irak’tır.

----

 

OSMANLI DEVLETİ’Nİ PAYLAŞMAK İÇİN İMZALANAN GİZLİ ANTLAŞMALAR

Formül: Ba L Po Sa Sı Mı

 

  •  Boğazlar Antlaşması (1915)
    İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanmıştır.
    İstanbul ve Boğazlar, Rusya’ya bırakılmıştır.

 

 Londra Antlaşması (1915)

  • İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalanmıştır.
  • İtalya’ya Antalya ve çevresi ile Oniki Adalar bırakılmıştır.
  • İtalya bu antlaşmadan sonra İtilaf Grubu’na katılmıştır.

 

 Petrograt Protokolü (1916)

  • İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalanmıştır.
  • Rusya’ya Boğazlar’a ek olarak Van, Erzurum, Bitlis ve Trabzon’a kadar olan Doğu Karadeniz bölgesi bırakılmıştır.

 

 Sykes-Picot Antlaşması (1916)

----
  • İngiltere ve Fransa arasında, İtalya’dan gizli olarak yapılmıştır.
  • Rusya; Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu’nun kendisine verilmesi şartı ile bu anlaşmayı kabul etmiştir.
  • Fransa’ya; Adana, Hatay, Suriye kıyıları ve Lübnan bırakılmıştır.
  • İngiltere’ye Musul hariç Irak bırakılmıştır.
  • Suriye’nin diğer bölgeleri ile Musul ve Ürdün’ü kaplayan bölgede Büyük Arap Krallığı kurulması kararı alınmıştır.
  • Arap Krallığı İngiliz ve Fransız himayesinde olacaktır.
  • Özerk bir Filistin Devleti kurulacaktır.
  • Bu antlaşma ile Araplar, İngilizler’in yanında Osmanlı’ya karşı savaşmıştır.

 

Not :Antlaşmanın İtalya’dan gizli yapılmasında, İtalya’nın aktif olarak I.Dünya Savaşı’na katılmaması etkili olmuştur.

 Saint-Jean De Maurienne Antlaşması (1917)

  • İtalya, kendisinden gizli olarak imzalanan Sykes Picot Antlaşması’na tepki göstermiştir.
  • Konya, Antalya, Aydın ve İzmir çevresi İtalya’ya bırakılmıştır.

 

 Mc Mahon Antlaşması

  • İngilizler Araplar’ı Osmanlı aleyhine kışkırtmıştır.
  • Araplar’a Büyük Arap Krallığı kurma sözü verilmiştir.

Not 1:Rusya’da Bolşevik İhtilali olmuştur. Bunun üzerine İtilaf Devletleri Rusya’ya bırakılan toprakların yarısında Özerk Kürt Devleti oluşturmayı, diğer yarısını da Ermenistan’a vermeyi kararlaştırmışlardır.
Not 2:Bolşevik Rejimi gizli antlaşmaları açıklayınca, gizli antlaşmalar uygulanma zemini bulamamıştır.
Not 3:Gizli Antlaşmalara tepki olarak Wilson İlkeleri yayınlanmıştır.

WILSON İLKELERİ

  • ABD Başkanı Wilson, gelecekte yapılacak barışın ilkelerini açıklamıştır (8 Ocak 1918). Buna göre:
  • Yenen devletler, yenilen devletlerden toprak ve tazminat almayacak.
  • Devletlerarasında gizli herhangi bir antlaşma yapılmayacak, antlaşmalar açık olarak yapılacak.
  • Devletlerarasında eşitlik sağlanacak, uluslararası ekonomik engeller kaldırılacak.
  • Ülkeler arasında silahlanma yarışına son verilecek.
  • Alsace – Loraine Fransa’ya geri verilecek.
  • İşgal edilen Rus toprakları boşaltılacak.
  • Belçika yeniden kurulacak.
  • Uluslararası anlaşmazlıkları barış yoluyla çözmek için Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) kurulacak.
  • Boğazlar her devlete açık olacak.
  • Türk egemenliği altında yaşayan diğer milletlere kendini yönetme hakkı verilecek.
  • Osmanlı Devleti’nin Türk bölgelerine egemenlik hakkı verilecek.

Not 1:İtilaf Devletleri toprak elde etmek için Paris Barış Konferansı’nda manda ve himaye fikrini ortaya atmıştır.
Not 2:İtilaf Devletleri Wilson İlkeleri’ne ters düşmemek için Mondros Antlaşması’na 7. ve 24. maddeleri koymuşlardır.

ATEŞKES ANTLAŞMALARI

Formül: Bi  Se Ma Ve R

----
  • RusyaBrest-Litowsk Antlaşması ile (3 Mart 1918).
  • Bulgaristan Selanik Antlaşması ile (29 Eylül 1918).
  • Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması ile (30 Ekim 1918).
  • Avusturya Villa Gusti Antlaşması ile (3 Kasım 1918).
  • Almanya ise Rethondes Antlaşması ile (11 Kasım 1918) savaştan çekilmişlerdir.

 

I.DÜNYA SAVAŞI’NI BİTİREN BARIŞ ANTLAŞMALARI

Formül: Ve Sa Na T Sa

  • Savaşı bitiren barış antlaşmalarının metni Paris Barış Konferansı’nda hazırlanmıştır (18 Ocak 1919).

 Versailles Barış Antlaşması
(28 Haziran 1919) Almanya ile imzalanmıştır.

  • Alsace-Loraine’i Fransa’ya bırakmıştır.
  • Bir kısım topraklarını Belçika ile yeni kurulan Litvanya, Polonya ve Çekoslovakya’ya bırakmıştır.
  • Sömürgeleri galip devletler arasında paylaşılmıştır.
  • Avusturya ile haberleşmeme sözü vermiştir.
  • Zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
  • Ağır silahlara sahip olması yasaklanmıştır.
  • Savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir.

 

 Saint-Germain Barış Antlaşması
(10 Eylül 1919) Avusturya ile imzalanmıştır.

  • Avusturya-Macaristan İmparatorluğu iki ayrı devlet olmuştur.
  • Avusturya; Macaristan, Yugoslavya ve Çekoslovakya’nın bağımsızlığını tanımıştır.
  • Avusturya’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
  • Avusturya, Milletler Cemiyeti’nin onayını almadan Almanya ile birleşmemeyi kabul etmiştir.

 

 

 Neuilly Barış Antlaşması
(27 Kasım 1919) Bulgaristan ile imzalanmıştır.

  • Güney Dobruca’yı Romanya’ya, Batı Trakya’yı Yunanistan’a, bir kısım topraklarını ise Yugoslavya’ya bırakmıştır.
  • Bulgaristan’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
  • Deniz ve hava kuvveti bulunmayacak, orduda asker sayısı 25.000 kişiyi geçmeyecek.

 

----

 Trianon Barış Antlaşması
(4 Haziran 1920) Macaristan ile imzalanmıştır.
Macaristan;

  • Topraklarının büyük kısmını Romanya, Çekoslovakya ve Yugoslavya’ya bırakmıştır.
  • Macaristan’da zorunlu askerlik kaldırılmıştır.
  • Deniz ve hava kuvvetleri bulunmayacaktır.

 

 Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920) Osmanlı Devleti ile imzalanmıştır.

  • Mebusan Meclisi kapalı olduğundan anlaşma onaylanmamış ve uygulanamamıştır.
  • Osmanlı Devleti’nin inzaladığı son antlaşmadır.

 

Not 1:Versailles Antlaşması, II.Dünya Savaşı’nın nedeni olmuştur.
Not 2:Saint-Germain Antlaşması ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu iki ayrı devlet olmuştur.
Not 3:Neuilly Antlaşması ile Bulgaristan’ın Ege Denizi ile bağlantısı kesilmiştir.
Not 4:Tarianon Antlaşması, ileride çıkacak azınlıklar meselesinin zeminini hazırlamıştır.
Not 5:Sevr Antlaşması Osmanlı’nın imzaladığı son antlaşmadır, Mebusan Meclisi dağıtıldığından onaylanmamış ve uygulanmamıştır.

 

I. DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI

  • Savaştan en karlı devlet İngiltere çıkmış ve Avrupa’nın bir numaralı devleti olmuştur.
  • Fransa, Almanya’nın etkisinden kurtularak ikinci güçlü devlet haline gelmiştir.
  • İtalya, Avusturya’dan toprak almış ve Oniki Adalar’a hakim olmuştur.
  • Rus, Alman, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları yıkılmış yeni milli devletler kurulmuştur.
  • Litvanya, Letonya, Estonya, Finlandiya, Yugoslavya, Çekoslovakya, Polonya, Macaristan, SSCB kurulan yeni devletlerdir.
  • Avrupa’da denge boşluğu meydana gelmiştir.
  • Yenilen devletlerde rejim değişikliği olmuştur.
  • Dünya barışını sağlamak için merkezi Cenevre’de olan Milletler Cemiyeti kurulmuştur.
  • Sömürgeciliğin yerini manda ve himayecilik almıştır.
  • Sınırlar çizilirken “milliyetçilik” ilkesi dikkati alınmadığından “azınlıklar” meselesi çıkmıştır.
  • I.Dünya Savaşı’nı bitiren antlaşmalar II.Dünya Savaşı’nın zeminini hazırlamıştır.

BARIŞIN DEVAMINI SAĞLAMA ÇABALARI

Formül: Me Le K

 Milletler Cemiyeti (10 Ocak 1920)

----
  • Paris Konferansı’nda Milletler Cemiyeti’nin kurulması kararlaştırılmıştır.
  • Versailles Antlaşması’ndan sonra Cenevre’de resmen kurulmuştur.
  • Cemiyet yalnızca büyük devletlerin çıkarlarını korumuş, güvenilirliğini yitirmiştir.

 Locarno Antlaşması (1 Aralık 1925)

  • Fransa’nın Almanya’ya olan güvensizliği sonucu imzalanmıştır.
  • Antlaşma Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya, Belçika, Polonya ve Çekoslovakya arasında imzalanmıştır.
  • Anlaşmazlıkların barış yoluyla ve Milletler Cemiyeti aracılığıyla çözülmesi kararlaştırılmıştır.

 Kellog Paktı (27 Ağustos 1928)

  • Antlaşma ABD, Almanya, İngiltere, İtalya, Belçika, Polonya, Japonya ve Çekoslovakya arasında Paris’te imzalanmıştır.

 

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 Ekim 1918)
Nedenleri:

  • Wilson İlkeleri’ne güvenilmesi.
  • Bulgaristan’ın I.Dünya Savaşı’ndan çekilmesi.
  • İttihatçılar savaşın kaybedilmesinin sorumluluğu kendi üstlerine kalacağından ülkeyi terk etmişlerdir.
  • Ahmet İzzet Paşa Kabinesi İtilaf Devletleri’nden ateşkes yapılmasını istemiştir.
  • Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda Osmanlı Devleti Bahriye Nazırı Rauf Orbay ile İngiliz Amirali Calthrope arasında Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır.

 

a) Osmanlı Devleti’nin Egemenliğini Kısıtlayan Hükümler:

  • Boğazlar tüm devletlere açık olacak ve İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.
  • İtilaf Devletleri, kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek (7.madde).
  • Vilâyât-ı Sitte’de (Altı il; Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Bitlis, Sivas) bir karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecek (24.Madde).
  • Bütün haberleşme-ulaşım araç ve gereçleri İtilaf Devletleri’nin kontrolüne verilecek.

 

b) Askeri Hükümler:

  • Güvenliği sağlayacak askerden fazlası terhis edilecek.
  • İtilaf Devletleri ve Ermeni esirleri serbest bırakılacak.
  • Türk askerleri İtilaf Devletleri’nin kontrolünde kalacak.
  • Hicaz, Yemen, Suriye, Irak ve Trablusgarp’taki Türk subay ve askerler en yakın İtilaf devletine teslim edilecek.

c) Ekonomik Hükümler:

  • Toros Tünelleri İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.
  • Tüm demiryolları ve donanma gücü İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak, gemiler limanlarda tutuklu kalacak.
  • Silah, cephane ve orduya ait tüm mallar İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.
  • Yer altı ve yerüstü zenginlik kaynakları İtilaf Devletleri’nin kontrolüne bırakılacak.
  • Ülkenin ihtiyaç fazlası kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri dışarıya satılmayacak.

 

----

Mondros Antlaşması’nın Sonuçları:

  • Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
  • İttihat ve Terakki Partisi, adını Teceddüt Partisi olarak değiştirmiş ve kendini feshetmiştir.
  • Ermeniler korumaya alınmış ve doğuda bir Ermeni Devleti kurma zemini hazırlanmıştır (24.madde).
  • Antlaşmanın 7. maddesi Osmanlı topraklarının işgalini kolaylaştırmıştır.
  • İlk olarak İngilizler Musul’u işgal etmiştir (3 Kasım 1918). Ardından Urfa, Antep ve Maraş’a girmişlerdir.
  • İtilaf Devletleri’nin donanmaları İstanbul önlerine gelmiştir (13 kasım 1918).
  • İşgallere karşı Türk milleti tarafından direniş cemiyetleri kurulmuştur.
  • Azınlıklar da işgalleri kolaylaştırmak için zararlı cemiyetleri kurmuştur.
  • M.Kemal Suriye-Filistin Cephesi’nde iken, yabancı işgaline açık bırakan maddelere tepki göstermiştir.
  • İstanbul Hükümeti, Yıldırım Orduları Grubu’nu ve VII.Ordu Karargâhı’nı kaldırmış, M.Kemal’i Harbiye Nezareti’ne almıştır.

 

 

CEMİYETLER

Not:İngiltere, Mondros’tan sonra işgal ettiği Urfa, Antep ve Maraş’ı Paris Barış Konferansı’nda; Fransa’ya bırakmıştır.

 

CEMİYETLER

 Etnik-i Eterya Cemiyeti

  • İlk kurulduğunda Yunanistan’a bağımsızlığını kazandırmak amacıyla kurulmuştur (1814).
  • Girit İsyanı’na neden olmuşlardır (1896).
  • I.Dünya Savaşı’nda ise Rumlar’ın yaşadığı tüm toprakları Yunanistan’a katarak eski Bizans’ı canlandırmayı amaçlamışlardır.

 

 Mavri Mira Cemiyeti

----
  • İzmir ve çevresi ile Doğu Trakya’yı Yunanistan’a katmak için kurulmuştur.
  • İstanbul’daki Rum Patrikhanesi bu cemiyetin başkanlığını çekmiştir.

 

 Rum Pontus Cemiyeti

  • Trabzon Rum İmparatorluğu’nu tekrar kurmak amacı ile Rumlar tarafından kurulmuştur.

 Taşnak ve Hınçak Cemiyeti

  • Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni Devleti kurmak amacı ile Ermeniler tarafından kurulmuştur.

 

 Alyans İsrailit Cemiyeti

  • İstanbul’daki Yahudi gençler tarafından kurulmuştur.
  • Filistin’den Elazığ’a kadar uzanan Büyük İsrail Devleti’ni kurmayı amaçlamışlardır.

 

Not:Azınlıkların kurduğu cemiyetlerin çalışmalarında Rum ve Ermeni kiliseleri etkili olmuştur.

 

b) Milli Varlığa Düşman Cemiyetler

 Kürt Teali Cemiyeti

  • İngilizler’in yardımıyla İstanbul’da kurulmuştur.
  • Wilson İlkeleri’nden yararlanarak doğuda bir Kürt Devleti kurmak amaçlanmıştır.
  • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile birleşmeyi reddetmiştir.

 Teali İslam Cemiyeti

  • Ülkenin kurtuluşunu hilafet ve saltanatta görmüşlerdir.
  • Anadolu’daki Milli Mücadele’yi engellemek için İstanbul’daki bazı müderrisler tarafından kurulmuştur.

 Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası

  • İttihat ve Terakki karşıtlarından oluşmuştur.
  • Padişaha bağlılığı savunmuşlardır.
  • Meşrutiyet ve demokrasi ilkelerine bağlı siyaset takip etmişlerdir.

 Hürriyet ve İtilaf Fırkası

  • İttihat ve Terakki’nin en büyük karşıtlarıdır.
  • Mondros’tan sonra Milli Mücadele’ye karşı iç ayaklanmalarda öncü olmuşlardır.

 İngiliz Muhipleri Cemiyeti

  • İngilizler’in parasıyla İstanbul’da kurulmuştur.
  • İngiliz mandasını savunmuşlardır.
  • Osmanlı Devleti tarafından desteklenmiştir.

 Wilson Prensipleri Cemiyeti

  • Osmanlı Devleti’nin kurtuluşunun ancak ABD’nin mandası ile mümkün olabileceği savunulmuştur.-
  • Cemiyetin kurucularından bir kısmı Kurtuluş Savaşı’nda Milli Mücadelecilere katılmıştır.

 

B) Yararlı (Milli) Cemiyetler

 

 Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

  • Trakya’nın Yunanlar’a verileceği endişesi ile Edirne’de kurulmuştur.
  • Osmanlı Devleti parçalandığı takdirde Batı Trakya ile birleşerek, Trakya Cumhuriyeti’ni kurmayı amaçlamıştır.
  • Mondros’tan sonra kurulan ilk direniş cemiyetidir (2 Aralık 1919).
  • Lüleburgaz, Edirne kongrelerini düzenlemişlerdir.

 İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti

  • İzmir’in Yunanlar’a verilmesini engellemek amacı ile kurulmuştur.
  • İttihatçı ve Bolşevik olmakla suçlanmışlar, düzenli bir cemiyet olamamışlardır.

 İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti

  • İzmir’in işgali üzerine kurulmuştur.
  • I. ve II. Balıkesir Kongresi ile Alaşehir Kongresi’ni düzenlemişlerdir.

 Kilikyalılar Cemiyeti

  • Adana ve çevresinin Ermeniler’e verilmesini engellemek ve Fransız işgalinden korumak için kurulmuştur.

 Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti

  • Trabzon ve çevresinde Pontus Rum Devleti’nin kurulmasını engellemek için kurulmuştur.

 Trabzon Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti

  • Trabzon ve çevresinde bağımsız bir Türk Devleti kurmak amacı ile kurulmuştur.
  • İlk kurulduğunda padişaha bağlı iken daha sonra Milli Mücadele’ye katılmıştır.

 Doğu Anadolu (şark Vilayetleri) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

  • Doğuda bağımsız bir Ermeni Devleti’nin kurulmasını engellemek için kurulmuştur.
  • Cemiyet şu kararları almıştır:
  • Kesinlikle Doğu Anadolu’dan göç edilmeyecek.
  • Doğu illeri bir saldırıya uğrarsa birleşilecek.
  • Bilim, din ve ekonomi alanında teşkilatlanılacak.
  • Erzurum Kongresi’ni düzenlemişlerdir.

 Milli Kongre Cemiyeti

  • Milli Talim ve Terbiye Cemiyeti tarafından kurulmuştur.
  • Türkler’e karşı yapılan yanlış propagandaları basım ve yayım yoluyla dünyaya duyurmak amaçlanmıştır.
  • “Kuva-yı Milliye” deyimini ilk kullanan cemiyettir.

 

MİLLİ CEMİYETLERİN ÖZELLİKLERİ

  • Cemiyetlerin tabanını çoğunlukla eski İttihatçılar oluşturmuştur.
  • Cemiyetlerde “Türklük” duygusu ön plandadır.
  • Cemiyetler yalnız bulundukları bölgeleri kurtarmak için kurulmuştur.
  • Genellikle basın ve yayın yoluyla mücadele etmişlerdir.
  • Milli Cemiyetler; Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı ile birleştirilmiştir.

PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 Ocak 1919)

  • I.Dünya Savaşı’nı sona erdirecek barış antlaşmaların metninin hazırlanması için toplanılmıştır.
  • İtilaf Devletleri; Araplar’ı, Ermeniler’i ve Rumlar’ı Osmanlı toprakları üzerinde çoğunlukta oldukları yerleri ispat etmeye çağırmıştır.
  • Konferansta pek çok sahte belge kullanılmıştır.
  • Wilson İlkeleri’ne ters düşmemek için manda ve himaye düşüncesi kabul edilmiştir.
  • İzmir ve çevresi ile İstanbul’a kadar Doğu Trakya Yunanlar’a bırakılmıştır.
  • Batı Akdeniz İtalya’ya bırakılmıştır.
  • Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurulması kararlaştırılmıştır.
  • Urfa, Antep, Maraş ve Suriye ile Lübnan Fransa’nın mandasına verilmiştir.
  • Irak ve Filistin İngilizler’in mandasına verilmiştir.

 

Önemi:İtilaf Devletleri arasında ilk kez anlaşmazlık çıkmıştır.
Not 1:Gizli antlaşmalarla İtalyanlar’a bırakılan İzmir ve çevresi, İngiltere’nin karşısında güçlü bir devlet görmek istememesi nedeniyle Yunanlar’a bırakılmıştır.
Not 2:ABD, Monroe Doktrini’ne uyarak Avrupa’ya müdahale etmemiştir.

 

İZMİR’İN İŞGALİ (15 Mayıs 1919)

 

  • Yunanlar İzmir ve çevresinde Rum nüfusunun Türkler’den fazla olduğunu iddia etmiştir.
  • Yunanlar’ın iddiası çürütülmüştür.
  • Yunanlar Avrupalı devletlerin de desteğini alarak İzmir’i işgal etmiştir (15Mayıs 1919).
  • Hasan Tahsin adında bir gazeteci Yunanlar’a ilk kurşunu atarak Milli Mücadele’yi başlatmıştır.
  • Yunanlar kısa sürede Gediz ve Menderes vadilerini işgal etmiş Manisa ve Aydın’a kadar ilerlemişlerdir.
  • Yunanlar’ı Aydın’dan sonra Demirci Mehmet Efe, Salihli yakınlarında da Çerkez Ethem durdurmuştur.
  • Halk, asker, efeler ve eskiden eşkıyalık yapan bazı kişiler tarafından direniş cemiyetleri kurulmuş ve Kuva-yı Milliye birlikleri oluşturulmuştur.

 

KUVA-YI MİLLİYE

a) Kuva-yı Milliye Birliklerinin Özellikleri:

  • İlk kez Yunan işgaline karşı Batı Anadolu’da kurulmuştur.
  • Kuva-yı Milliye bölgesel olarak kurulmuş, bulundukları bölgeleri kurtarmayı amaçlamışlardır.
  • Kuva-yı Milliye’de “Türklük” duygusu hakim olmuştur.
  • Kuva-yı Milliye, ulusal bilincin uyandırılmasında etkili olmuştur.
  • Kuva-yı Milliye, TBMM’ye karşı çıkan bazı ayaklanmaları bastırmıştır.
  • Kuva-yı Milliye daha sonra kaldırılarak Düzenli Ordu kurulmuştur (8 Ekim 1920).

 

b) Kuva-yı Milliye’nin Kaldırılmasının Nedenleri:

  • Askerlik tekniğini yeteri kadar iyi bilmemeleri, dağınık, düzensiz olarak mücadele etmeleri.
  • Düzenli düşman ordularını durduracak güçten yoksun olmaları.
  • Halktan zorla para ve malzeme toplamaları.
  • Suçlu buldukları kimseleri yargılamaları.
  • TBMM’nin aldığı bazı kararlara karşı gelmeleri.

 

AMİRAL BRISTOL RAPORU (13 Ekim 1919)

  • Yunan işgaline karşı direniş cemiyetlerinin kurulması İtilaf Devletleri tarafından hayretlikle karşılanmıştır.
  • Avrupa basınında Türkler lehine yazılar yazılmaya başlanmıştır.
  • İtilaf Devletleri durumu incelemek için işgal bölgesine bir komisyon göndermiştir.
  • Amerika Delegesi Amiral Bristol aşağıdaki raporu hazırlamıştır:
  • İzmir ve çevresindeki hristiyan halka işkence yapıldığına dair Paris Konferansı’na yanlış bilgi verilmiştir. Bu bilgiyi veren devletler ve kişiler sorumludur.
  • İşgalden sonra Batı Anadolu’da yapılan katliamlardan Yunanlar sorumludur.
  • Yunan askerleri geri çekilmeli ve yerlerine İtilaf devletlerinin kuvvetleri gönderilmelidir.
  • İzmir ve çevresinde Türk halkının nüfusu fazladır. Bu nedenle burasının Yunanlar’a verilmesi sözkonusu olamaz.

 

Amiral Bristol Raporu’nun Önemi:

  • Türkler’in katliam yaptığı haberleri tarafsız bir devlet tarafından yalanlanmıştır.
  • Rumlar’ın Ege Bölgesi’nde çoğunlukta olduğu iddiasının yalan olduğu ispatlanmıştır.
  • İşgalin haksız olduğu dünya kamuoyuna bildirilmiştir.
  • Ege Bölgesi’ndeki Türkler’in Yunanistan’a katılmayı kabul etmeyeceği belirtilmiştir.

 

 

KURTULUŞ SAVAŞI

(Hazırlık Dönemi)

 

 

Mustafa Kemal’in Karakteri

  • Vatanseverdir, mantıklıdır, idealisttir, gerçeği arama gücüne sahiptir, çok yönlüdür, yöneticidir, ileri görüşlüdür, gurura ve ümitsizliğe yer vermez.

 

Mustafa Kemal’in Yaptığı Görevler

  • M.Kemal 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı olmuştur.
  • Trablusgarp Savaşı’nda gönüllü olarak savaşmış, bu savaştan sonra Binbaşı olmuştur.
  • Balkan Savaşları sırasında Çanakkale Boğazı’nı koruyan kuvvetlerin Şube Müdürlüğü görevini üstlenmiştir.
  • Balkan Savaşları’ndan sonra Sofya Ateşeliği’ne getirilmiştir.
  • I.Dünya Savaşı’nda Tekirdağ’da 19.Tümen Komutanlığı görevine atanmıştır.
  • Çanakkale Cephesi’nde; Anafartalar, Conkbayırı ve Kocaçimen’de başarılar elde etmiştir.
  • Çanakkale Savaşı’nda albaylığa savaştan sonra da generalliğe (paşalığa) yükselmiştir.
  • Kafkas Cephesi’nde Muş ve Bitlis’i Ruslar’dan geri almıştır.
  • Güney (Suriye) Cephesi’ne 7. Ordu Komutanı olarak atanmıştır.
  • Filistin Cephesi’nde Yıldırım Orduları Komutanlığı’na atanmıştır (1918).
  • Samsun ve çevresindeki Türk halkı ile Rum çeteleri arasındaki olayları incelemek için 9.Ordu Müfettişi olarak Samsun’a gönderilmiştir (16 Mayıs 1919).

 

Mustafa Kemal’in İstanbul’a Gelişi

  • M.Kemal’in Mondros Antlaşması’nın hükümlerine karşı çıkması üzerine İstanbul Hükümeti, Yıldırım Orduları Komutanlığı’nı kaldırarak M.Kemal’i İstanbul’a çağırmıştır.
  • M.Kemal, İstanbul’da işgalci devletlerin donanmasını görünce; “Geldikleri gibi giderler”, diyerek, kurtuluşa olan inancını belirtmiştir.
  • M.Kemal, Ahmet İzzet Paşa’nın Kabinesi’nde Harbiye Nazırı (Savunma Bakanı) olmak için gayret gösterdiyse de bunda başarılı olamamıştır.
  • M.Kemal, Sultan Vahdettin’e de düşüncelerini anlatmak istemiş, fakat Padişah’ın bir şey yapamayacağını anlamıştır.
  • M.Kemal İstanbul’da kaldığı süre içerisinde arkadaşlarına Mondros’un hükümlerine uymamalarını söylemiştir.
  • M.Kemal İstanbul’da yapılabilecek bir şey olmayınca Anadolu’ya geçmenin yollarını aramıştır.

 

Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı

  • Samsun ve çevresinde Pontus Rum çeteleri Türkler’e saldırmıştır.
  • İngilizler Avrupa kamuoyunu yanıltarak, saldırıların Türkler tarafından gerçekleştirildiğini bildirmiştir.
  • İngiltere, Samsun ve çevresinin silahsızlandırılmasını, yoksa, bu bölgeyi işgal edeceğini söylemiştir.
  • İngilizler’in baskıları sonucu Damat Ferit Paşa sadrazam olmuştur.
  • M.Kemal Padişah iradesiyle 9.Ordu Müfettişliği’ne atanmıştır (30 Nisan 1919).
  • M.Kemal, sivil yöneticilere de emir verme yetkisini istemiş ve bu yetkiyi almıştır.
  • M.Kemal 16 Mayıs 1919’da yanındaki 17 kişi ile birlikte Samsun’a deniz yoluyla hareket etmiş ve 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaşmıştır.
  • M.Kemal, bölgede huzuru bozanların Rumlar olduğunu, İngilizler’in antlaşma hükümlerine uymadıklarını İstanbul Hükümeti’ne bir telgrafla bildirmiştir.
  • M.Kemal, İstanbul Hükümeti’nin bir şey yapmaması üzerine millet ve orduyu bilinçlendirmek için daha güvenli olan Havza’ya geçmiştir (25 Mayıs 1919).

 

 

 

M.Kemal’in 9.Ordu Müfettişliği’ne Atanmasını Sağlayan Etkenler

  • M.Kemal’in İttihat ve Terakki karşıtı olması.
  • M.Kemal’in, Türk ordusunun Almanlar’ın kontrolüne verilmesine karşı çıkması.
  • Padişah’ın veliahtlık döneminden itibaren M.Kemal’i yakından tanıyor olması.
  • M.Kemal’in daha önceki başarıları.

 

M.Kemal’in Samsun’daki Görevleri

  • Bölgede güvenliğin sağlanması.
  • Asayişsizliğin çıkış nedenlerinin saptanması.
  • Bölgedeki silah ve cephanenin toplanması.
  • Halka silah dağıtan kuruluşların ortadan kaldırılması.

 

M.Kemal Samsun’a Çıktığında Ülkeyi Kurtarmak İsteyenlerin Üç Gruba Ayrıldığını Görmüştür:

  1. İngiliz mandasını isteyenler.
  2. Amerikan mandasını isteyenler.
  3. Bölgesel kurtuluş yollarını arayan cemiyetler.

 

Not:

M.Kemal’in Samsun’a çıkarken kurtuluş için düşündüğü tek çare; Milli egemenliğe dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk Devleti kurmaktır.

 

 

GENELGELER

 

Genelge ve Kongrelerin Formülü : HABEB A SALE

 

Havza Genelgesi (28-29 Mayıs 1919)

  • M.Kemal Havza’da hazırladığı bir genelgeyi ülkenin askeri ve mülki amirlerine bildirmek için telgraflar çekmiştir.

 

Genelgenin içeriği şunlardır:

  1. Büyük ve heyecanlı mitingler düzenlenecek ve işgaller protesto edilecek.
  2. İstanbul Hükümeti’ne protesto telgrafları çekilecek.
  3. Büyük devletlerin temsilcilerine uyarı mektupları ve telgrafları çekilecek.
  4. Mitinglerde hristiyan halka zarar verilmeyecek.

 

Havza Genelgesi’nin Önemi:

  • Havza Genelgesi ile halkın milli mücadele için bilinçlenmesi sağlanmaya çalışılmıştır
  • Ülkenin pek çok yerinde işgalleri protesto mitingleri düzenlenmiştir.
  • İtilaf Devletleri’nin baskısıyla Harbiye Nezareti M.Kemal’i İstanbul’a çağırmıştır (8 Haziran 1919).
  • M.Kemal çağrıya cevap vermemiş, ve Amasya’ya geçmiştir (12 Haziran 1919).

 

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

  • M.Kemal bazı arkadaşlarını gizli olarak Amasya’ya çağırmış ve işgaller hakkında görüşmüştür.
  • Rauf Bey, Refet Paşa, Ali Fuat Paşa, Cemal Paşa ve Kazım Karabekir’in de onayıyla Amasya Genelgesi yayınlanmıştır.

 

Genelgenin içeriği şunlardır:

  1. Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. (Gerekçe)
  2. İstanbul Hükümeti, üzerine düşen görevi yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok durumuna düşürmektedir.
  3. Milletin geleceğini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. (Amaç ve yöntem)
  4. Her türlü etki ve denetimden uzak bir kurul oluşturulmalıdır. (Temsil Kurulu)
  5. Anadolu’nun en güvenilir yeri olan Sivas’ta milli bir kongre düzenlenmeli, bunun için de her bölgeden üç delege Sivas’ta olacak şekilde yola çıkmalıdır.
  6. Delegelerin seçimlerini Redd-i İlhak, Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri ve belediyeler yapacaktır.
  7. Doğu illeri için 10 Temmuz’da Erzurum’da bir kongre toplanacaktır.
  8. Mevcut askeri ve milli örgütler kesinlikle dağıtılmayacak, komuta bırakılmayacak ve başkalarına teslim edilmeyecek.
  9. Bu genelge sır olarak tutulmalı ve delegeler kimliklerini gizli tutarak seyahat etmelidirler.

 

Amasya Genelgesi’nin Önemi:

  • Türk İnkılabı’nın İhtilal Safhası başlamıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nın gerekçesi, amacı ve yöntemi belirlenmiştir.
  • İlk kez milli egemenliğe dayalı bir yönetimden bahsedilmiştir. (3.madde)
  • İstanbul Hükümeti ilk kez yok sayılmıştır. (3.madde)
  • Türk milleti hem İstanbul Hükümeti’ne hem de işgalci güçlere karşı mücadeleye çağrılmıştır.
  • Kurtarıcı olarak görülen Padişah,Hilafet, manda ve himaye düşüncesinin yerini millet ve milliyetçilik düşünceleri almıştır.
  • Üstü kapalı olarak Temsil Kurulu oluşturulmasından bahsedilmiştir. (4.madde)
  • M.Kemal, kendisine verilen yetkiyi aşmıştır.

 

Amasya Genelgesi’nin Sonuçları:

  • Genelge yayınlandıktan sonra İngilizler’in baskısı sonucu İstanbul Hükümeti M.Kemal’i görevinden alarak İstanbul’a çağırmıştır.
  • M.Kemal kendisinin “padişahın iradesiyle” atandığını bildirerek zaman kazanmaya çalışmıştır.

KONGRELER

 

Erzurum Kongresi

(22 Temmuz-7 Ağustos 1919)

  • Padişah, M.Kemal’in görevden alındığına dair buyruk çıkarmıştır (8 Temmuz 1919).
  • M.Kemal, İstanbul’a aynı gün, resmi görevinden ve askerlik mesleğinden istifa ettiğini bildirmiştir.
  • Hiçbir yetkisi kalmayan M.Kemal’e Kazım Karabekir, Kolordusu ile emrinde olduğunu bildirmiştir.
  • Doğuda Ermeniler’e karşı Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti mücadele veriyordu.
  • Ermeni tehlikesine karşı nasıl hareket edileceği konusunu belirlemek için Erzurum’da Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından Erzurum Kongresi düzenlenmiştir.

Kongrede Alınan Kararlar:

  1. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, asla parçalanamaz.
  2. İstanbul Hükümeti, vatanın bağımsızlığını koruyamadığı takdirde, geçici bir hükümet kurulacaktır.
  3. Manda ve himaye kabul edilemez.
  4. Azınlıklara egemenliğimize engel olabilecek ayrıcalıklar verilemez.
  5. Kuva-yı Millî’yi etkili ve milli iradeyi hakim kılmak esastır.
  6. Mebusan Meclisi derhal toplanmalı ve hükümetin çalışmaları meclis tarafından kontrol edilmelidir.

 

Erzurum Kongresi’nin Önemi:

  • Kongre bölgesel yapılmasına karşılık, alınan kararlar yönüyle ulusal bir kongre özelliğine sahip olmuştur.
  • Kongrenin 1.maddesi, Misak-ı Millî’de de yer alan maddedir.
  • Heyet-i Temsiliye (Temsil Kurulu) 9 kişiden oluşmuştur. Başkanı M.Kemal olmuştur.
  • Manda ve himaye ilk kez reddedilmiştir (İngiliz mandası).
  • İlk kez bir hükümet kurma fikrinden bahsedilmiştir.
  • Doğu Anadolu’da kurulan milli cemiyetler, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısında birleştirildi.
  • Kongrede alınan kararlar Milli Mücadele’nin temelini oluşturmuştur.

 

Erzurum Kongresi’nin Sonuçları:

  • Kongrenin kararları tüm yurtta sevinçle karşılanmıştır.
  • İstanbul Hükümeti kongrenin meşru olmadığını ilan etmiştir.
  • İşgalci güçler, olayı geçici bir isyan hareketi olarak değerlendirmişlerdir.

Birinci (28 Haziran 1919) ve İkinci Balıkesir Kongreleri ( 26-31 Temmuz 1919)

  • Batı Cephesi’nde Yunanlar’a karşı mücadele eden Kuva-yı Milliye’nin örgütlenmesi, sevk ve idaresi ile ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla yapılmıştır.
  • Kongre, Hareket-i Milliye Redd-i İlhak adı altında toplanmıştır.

Kongrede Alınan Kararlar:

  1. Yunanlar’ın işgali devam ettikçe seferberlik sürecektir.
  2. Herkes askerlik göreviyle yükümlüdür.
  3. Askerden kaçanlar yakalanınca ya yurt dışına sürgüne gönderilecek ya da Yunanistan’a teslim edilecektir.
  4. Hareketi tek elden yönetmek için Merkez Heyeti kurulacaktır.

 

Balıkesir Kongrelerinin Önemi:

  • Balıkesir Kongresi’nde işgalci güçlere telgraflar çekilmiştir.
  • Kongre, padişaha bağlılığını bildirmiştir.
  • Kongre, Sivas’a delege göndermekte çekingen davranmıştır.
  • Kongre bağımsız hareket etmiştir.

 

Alaşehir Kongresi (16-25 Ağustos 1919)

  • Balıkesir Kongresi kararlarını pekiştirmek, düzenli askeri örgütü geliştirmek amacıyla toplanmıştır.

 

Kongrede Alınan Kararlar:

  1. Yunanlar’a karşı mücadele devam edecektir.
  2. Asker ve silah ihtiyacı karşılanacaktır.
  3. Yunanlar’a karşı gerekirse İtilaf Devletleri’nden yardım istenecektir.

 

Alaşehir Kongresi’nin Önemi:

  • Kongre, İstanbul Hükümeti’ne karşı çıkmıştır.
  • Kongre, Sivas’a sembolik olarak katılma kararı almıştır.
  • Kongre bağımsız hareket etmiştir.
  • Balıkesir ve Alaşehir kongreleri Sivas Kongresi’nde örgütlenmeyi kolaylaştırmıştır.

 

Sivas Kongresi ( 4-11 Eylül 1919)

 

  • İstanbul Hükümeti bu kongreyi engellemek için Galip Bey’i görevlendirmiş fakat başarılı olamamıştır.
  • Sivas Kongresi 38 delegenin katılımı ile toplanmıştır.
  • Kongrede M.Kemal başkan seçilmiştir.

 

Kongrede Alınan Kararlar:

  1. Erzurum Kongresi kararları aynen kabul edilmiştir.
  2. Tüm milli cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir.
  3. Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedilmiştir (ABD mandası).
  4. Temsil Kurulu’nun yetkileri tüm yurdu temsil edecek şekilde genişletilmiştir.
  5. Devletin ve milletin bağımsızlığı zedelenmemek şartıyla borç alınabileceği kabul edilmiştir.
  6. Mebusan Meclisi’nin açılması için çalışmaların devam etmesi kararlaştırılmıştır.
  7. İrade-i Milliye adlı bir gazete çıkarılmasına karar verilmiştir.

 

Sivas Kongresi’nin Önemi:

  • Her yönüyle ulusal bir kongredir.
  • Sivas Kongresi, seçimle gelen delegelerden oluşmuştur.
  • En çok tartışılan konu manda ve himaye olmuş, fakat kesin olarak reddedilmiştir.
  • Misak-i Milli’nin esasları belirlenmiştir.
  • Yürütme yetkisi Temsil Kurulu’na verilmiştir. Ali Fuat Paşa Batı Anadolu’ya Kuva-yı Milliye Kumandanı olarak atanmıştır.
  • Temsil Kurulu üye sayısı 15 olmuştur.
  • Milli Mücadele, teşkilatını ve liderini bulmuştur.

 

 

Sivas Kongresi’nin Sonuçları:

  • Temsil Kurulu, İstanbul Hükümeti ile posta ve telgraf haberleşmelerinin kesildiğini bildirmiştir.
  • İstanbul yanlısı idareciler İstanbul’a geri gönderilmiştir.
  • Damat Ferit Hükümeti baskılara dayanamayarak istifa etmiş, Ali Rıza Paşa Hükümeti kurulmuştur.

Not :

Damat Ferit Paşa Hükümeti’nin istifa etmesi, milli hareketin başarısının bir sonucudur.

 

AMASYA GÖRÜŞMELERİ
(20-22 Ekim 1919)

 

İstanbul’da yeni kurulan Ali Rıza Paşa uzlaşmak durumunda olduğunu görmektedir. Bu amaçla Bahriye Nazırı Salih Paşa ‘yı Sivas Temsil Heyeti başkanı Mustafa Kemal’le görüşmek üzere Amasya’ya gönderdi.

Bu görüşme sonrasında kabul edilen kararlar şunlardır:

  • İstanbul Hükümeti Sivas Kongresi kararlarını aynen kabul edecektir.
  • İstanbul Hükümeti Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni yasal bir kuruluş olarak tanıyacaktır.
  • Azınlıklara siyasi ve ekonomik ayrıcalıklar verilmeyecektir.
  • Meclis-i  Mebusan’ın bir an önce toplanması sağlanacaktır.
  • Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerin işgaline izin verilmeyecektir.
  • İtilaf Devletleri ile yapılacak barış görüşmelerinde Temsil Heyeti’nin uygun göreceği kişilerin bulunması sağlanacaktır.

NOT: Bu kararlar dışında taraflar arasında gizli kalması kararlaştırılan bir protokol de imzalanmıştır.

 

Amasya Görüşmeleri’nin Önemi:

  • İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti’nin hukuksal varlığını ve  Erzurum ve Sivas kongresi kararlarını kabul etmekle Anadolu’da ki ulusal mücadeleyi hukuksal olarak tanımış oluyordu.

 

  • Anadolu’nun haklılığı ulusal mücadeleye katılımı artırırken itilaf Devletleri de Türk ulusunu diledikleri gibi yönlendiremeyeceklerini anlamaya başladılar.

NOT :  İstanbul Hükümeti Amasya Görüşmeleri’nde alınan Meclis-i Mebusan ‘ın açılması kararı dışında hiç bir karara uymadı.

 

 

Temsil Kurulu’nun Ankara Gelişi (27 Aralık 1919)

 

  • M.Kemal, Temsil Kurulu ile birlikte Ankara’ya gelmiştir.
  • Ankara ili, Erzurum ve Sivas’tan sonra Milli Mücadele’nin yeni merkezi olmuştur.

 

Ankara’nın Merkez Seçilmesi’nin Nedenleri:

  • Ülkenin doğusunun ve batısının Ankara’dan kontrol edilebilir olması.
  • Düşman tehlikesinden uzak bulunması.
  • Asıl savaşın olduğu Batı Cephesi’ne yakın olması.
  • Demiryolu ulaşımı ve haberleşmenin elverişli olması.
  • İstanbul’daki gelişmeleri daha yakından izleme imkanının bulunması.
  • Ankara’nın Ali Fuat Paşa’nın kontrolü altında olması.

 

Not 1:

M.Kemal, mecliste alınacak kararların metnini kendisi hazırlamıştır.

 

Not 2:

M.Kemal meclise toplantıya gitmese bile kendisinin Mebusan Meclisi’ne başkan seçilmesini istemiştir.

 

Not 3:

Ankara’da Hakimiyet-i Milliye adlı gazete yayınlanmaya başlamıştır.

Son Osmanlı Mebusan Meclisinin Toplanması

(12 Ocak 1920)

 

  • Son Osmanlı Mebusan Meclisi 12 Ocak 1920’de açılmıştır.
  • M.Kemal, Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu oluşturarak kendi fikirlerinin Mebusan Meclisi’nde kabul edilmesini ve meclise başkan seçilmeyi istemiştir.
  • Mebusan Meclisi Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu tanımamış, bunun yerine Felah-ı Vatan Grubu oluşturulmuştur.
  • Meclis M.Kemal’i başkan seçmemiştir.
  • Mebusan Meclisi padişaha bağlı gibi hareket etmiştir.
  • Mebusan Meclisi, esaslarını M.Kemal’in belirlediği Misak-ı Milli kararlarını kabul etmiştir (28 Ocak 1920).

 

 

Misak-ı Milli (28 Ocak 1920)

 

  1. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, asla parçalanamaz.
  2. Arap topraklarının geleceği için halkın oyuna başvurulacaktır.
  3. Batı Trakya halkının geleceğini halk kendi oyuyla belirleyecektir.
  4. Elviye-i Selase’nin (Üç il; Kars, Ardahan ve Batum) geleceği için halk oyuna başvurulacaktır.
  5. İstanbul ve Marmara Denizi güvenlik altına alınmalıdır.
  6. Boğazlar konusunda diğer devletlerle yapılacak anlaşmalarla alınan kararlar uygulanacaktır.
  7. Azınlıklara, komşu ülkelerdeki müslüman azınlıklara verilen haklardan daha fazla hak verilemez.
  8. Kapitülasyonlar kesinlikle kabul edilemez.
  9. Bağımsızlığımızı ve ekonomik gelişmemizi engelleyecek hiçbir sınırlandırma kabul edilemez.

 

 

Misak-ı Milli’nin Önemi:

  • Misak-ı Milli ile milli ve bölünmez Türk vatanının sınırları çizilmiştir.
  • Bağımsızlık yolunda önemli bir adım atılmıştır.
  • Erzurum ve Sivas kongreleri kararları Mebusan Meclisi tarafından da kabul edilmiştir.
  • Türk Ulusu bağımsızlık bilincine ulaşmıştır.
  • Misak-ı Milli ile belirlenen sınırlar, Lozan Barış Antlaşması ve sonrasında bugünkü sınırlarımız oluşturulmuştur.
  • Misak-ı Milli’nin kabul edilmesi ile İtilaf Devletleri İstanbul’u işgal etmiş ve Mebusan Meclisi basılmıştır (16 Mart 1920).
  • Mebusan Meclisi’nin kapatılması TBMM’nin açılmasının zeminini hazırlamıştır.

 

İstanbul’un İşgali (16 Mart 1920)

  • İtilaf Devletleri Mebusan Meclis’inin kapatılması ile Milli Mücadele’nin sona ereceğine inanmıştır.
  • Baskılar sonucu Ali Rıza Paşa görevinden istifa etmiş (3 Mart 1920), yerine Salih Paşa sadrazam olmuştur (8 Mart 1920).
  • Adana çevresinde Ermeniler’in katledildiği yolunda yalan haberler yayılmıştır.
  • İtilaf Devletleri sözde katliamdan İstanbul Hükümeti’ni sorumlu tutmuş ve İstanbul’u işgal etmişlerdir.

 

İstanbul’u İşgal Eden İtilaf Devletlerinin Yayınladığı Genelge:

 

  1. İşgal geçicidir.
  2. İtilaf Devletleri’nin amacı işgal değil, Osmanlı Devleti’nin nüfuzunu arttırmaktır.
  3. Anadolu’da isyan çıkarsa ya da Türkler katliam yaparsa İstanbul Türkler’den alınacaktır.
  4. Herkes saltanatın merkezi olan İstanbul’un emirlerine uymak zorundadır.

M.Kemal’in İstanbul’un İşgali Üzerine İtilaf Devletleri’ni Protesto Edişi ve Aldığı Önlemler:

  1. İstanbul ile telefon ve telgraf görüşmeleri kesilmiştir.
  2. İstanbul’da yapılan tutuklamalara misilleme olarak Anadolu’daki İtilaf Devletleri’nin görevli subayları tutuklanmıştır.
  3. İstanbul ve Adana’dan düşman askerinin ulaşımını önlemek için Niğde Ulukışla’da ve İzmit Geyve çevresindeki demiryolları tahrip edilmiştir.
  4. Eskişehir ve Afyon çevresindeki İngiliz kuvvetlerinin bölgeden çıkarılması ya da silahsızlandırılması kararlaştırılmıştır.
  5. Anadolu’da bulunan resmi ya da özel bütün mali kuruluşların para ve değerli eşyaları belirlenerek İstanbul’a gönderilmesi yasaklanmıştır.

 

İstanbul’un İşgali’nin Sonuçları:

  • İtilaf Devletleri Salih Paşa’ya Misak-ı Milli’ye karşı olduğunu ilan etmesini istemişlerdir.
  • Salih Paşa baskılara dayanamayarak istifa etmiş, yerine yeniden Damat Ferit Paşa sadrazam atanmıştır (5 Nisan 1920).
  • Padişah meclisi feshetmiştir (11 Nisan 1920).
  • İtilaf Devletleri meclisi dağıtmıştır.
  • Milletvekillerinin bir kısmı sürgün olarak Malta’ya gönderilmiştir.
  • Kaçabilen milletvekilleri Ankara’ya gelmiştir.
  • Damat Ferit Paşa Şeyhülislam’a Kuva-yı Milliye aleyhine bir fetva yazdırarak fetvayı ülkenin her yanına dağıtmıştır.

 

 

TBMM’NİN AÇILMASI (23 Nisan 1923)

 

  • İtilaf Devletleri’nin İstanbul’u işgal etmesi ve Mebusan Meclisi’nin kapatılması üzerine M.Kemal, bir genelge yayınlayarak Ankara’da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanacağını bildirmiştir.
  • Genelgede seçim yapılarak her sancaktan 5 delegenin 15 gün içinde Ankara’ya gelmesini istemiştir.
  • Olağanüstü Yetkilere Sahip Meclis 23 Nisan 1920’de açılmıştır.
  • Meclis üç gruptan oluşmuştur:
    1. Seçimle belirlenenler,
    2. Kapatılan Mebusan Meclisi’nden gelenler,
    3. Sürgünden dönen 14 milletvekili.

Not :

Meclis 120 milletvekili ile toplanmıştır. Milletvekili sayısı zamanla 390’a çıkmıştır. Üyeler çok çeşitli mesleklerden oluşmuştur.

 

Mustafa Kemal’in Önergesi (24 Nisan 1920):

  1. Hükümet kurmak gereklidir.
  2. Geçici kaydıyla bir hükümet reisi tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir.
  3. TBMM’nin üstünde güç yoktur.
  4. TBMM, yasama ve yürütme yetkisine sahiptir.
  5. Meclisten ayrılacak bir kurul meclise vekil olarak hükümet işlerini görür.
  6. Meclis başkanı, hükümetin de başkanıdır.
  7. Padişah ve halifenin durumu, bulunduğu baskıdan kurtulduktan sonra Meclis tarafından görüşülecek ve durumları belirlenecektir.

Önemi:

  • TBMM’nin açılması ile yeni Türk Devleti kurulmuştur.
  • “Geçici bir hükümet reisi tanımak doğru değildir” denerek meclisin bağımsızlığı ve devamlılığı belirtilmiştir (2.madde).
  • TBMM’nin üstünde güç olmadığı belirtilerek İstanbul Hükümeti yok sayılmıştır (3.madde).
  • İlk TBMM’de “güçler birliği ilkesi” ve “Meclis Hükümeti Sistemi” kabul edilmiştir (4.madde).
  • Bu önerge 20 Ocak 1921 Anayasası kabul edilinceye kadar Meclisin çalışma esaslarını belirlemiştir.
  • “Türkiye Büyük Millet Meclisi” adının kullanılması; kurulan yeni devletin milliyetçi düşünceler taşıdığını ve Türk milletine dayandığını ortaya koymaktadır.

 

I.TBMM’nin Özellikleri

  • TBMM’nin açılması ile Temsil Kurulu sona ermiştir.
  • TBMM, Meclis Hükümeti Sistemi ile çalışmıştır.
  • TBMM, kurucu meclistir. Ancak ulusal birliğin dağılmaması için “Olağanüstü Yetkilere Sahip Meclis” adı kullanılmıştır.
  • “Milli Egemenlik” ilkesi gerçekleşmiştir.
  • İlk meclis, çok farklı görüş ve mesleğe sahip kişilerden oluşmuştur. Bu kadar farklı görüşe sahip insanları bir arada tutan düşünce “yurdun bağımsızlığını” kurtarma düşüncesidir.
  • TBMM, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasını sağlamıştır. Zor koşullar altında yıpranan meclisin 1 Nisan 1923’te yenilenme kararı alınmış, 11 Ağustos 1923 tarihinde II.TBMM açılmıştır.

I.TBMM’nin Gerçekleştirdiği Çalışmalar

  • TBMM açılmıştır (23 Nisan 1920).
  • Hıyanet-i vataniye Kanunu çıkarılmıştır (29 Nisan 1920).
  • İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur (11 Eylül 1920).
  • TBMM ilk anayasası olan Teşkilat-ı Esasiye’yi kabul etmiştir (20 Ocak 1921).
  • İstiklal Marşı kabul edilmiştir (12 Mart 1921).
  • Saltanat kaldırılmıştır (1 Kasım 1922).
  • İzmir İktisat Kongresi toplanmış ve Misak-ı İktisadi kabul edilmiştir (18 Şubat-4 Mart 1923).
  • Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır (24 Temmuz 1923).

 

 

Teşkilat-ı Esasiye

(1921 Anayasası – 20 Ocak 1921)

 

  • Yunan ilerleyişi devam ettiğinden bir anayasa çıkarılması zorlaşmıştır.
  • I.İnönü Savaşı’nın kazanılması üzerine M.Kemal bir önerge yayınlamıştır (13 Eylül 1920).
  • Teşkilat-ı Esasiye adındaki bu önerge Türk Devleti’nin ilk anayasası olmuştur (20 Ocak 1921).
  • 23 esas ve bir ek maddeden oluşmuştur.
  • Kanun-i Esasi’nin Teşkilat-ı Esasiye ile çelişmeyen bölümleri yürürlükte kalmıştır.
  • Türkiye Devleti’nin ilk anayasasıdır.

 

1921 Anayasası’nın Maddeleri

  1. Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
  2. Kanun yapmak (yasama) ve yürütme yetkisini kullanmak milletin tek ve gerçek temsilcisi olan TBMM’ye aittir.
  3. Türkiye Devleti TBMM tarafından yönetilir ve hükümet “TBMM Hükümeti” adını alır.
  4. TBMM, iller halkınca seçilen üyelerden oluşur.
  5. TBMM’de seçim iki yılda bir yapılır.
  6. TBMM, hükümeti seçtiği vekillerle (bakanlarla) yönetilir.
  7. Şer’i hükümlerin uygulanması TBMM’ye aittir.
  8. Meclis başkanı hükümetin de başkanıdır.

 

Önemi:

  • Yeni Türk Devleti’nin kuruluşunun siyasi ve hukuki belgesidir.
  • Güçler Birliği İlkesi kabul edilmiştir.
  • Türk tarihinde ilk kez egemenlik ulusa verilmiştir.
  • Meclis içinde İstiklal Mahkemeleri kurulmuş ve yargı gücü de kullanılmıştır.
  • Ulusal birliğin bozulmaması için devletin rejimi belirtilmemiştir.
  • TBMM, yaptığı anayasa ile Kurucu Meclis özelliğini göstermiştir.
  • Meclis Hükümeti sistemi kabul edilmiştir.
  • Şer’i hükümlerin TBMM tarafından yerine getirilmesi kabul edildiğinden 1921 Anayasası laik bir anayasa değildir.
  • 1921 Anayasası, 1924 Anayasası’nın ilanına kadar yürürlükte kalmıştır.

 

1921 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler

  • Devletin rejiminin cumhuriyet olduğu belirtilmiştir (1923).
  • Cumhuriyetin ilanı ile Meclis Hükümeti Sistemi sona ermiş Kabine Sistemi’ne geçilmiştir.

 

TBMM’YE KARŞI ÇIKAN AYAKLANMALAR

 

Nedenleri:

  • İstanbul Hükümeti’nin TBMM aleyhine yayınladığı fetva.
  • M.Kemal ve arkadaşlarının gıyabî olarak idam istemiyle yargılanmaları.
  • İstanbul Hükümeti’nin Anadolu üzerinde otorite kurmak istemesi.
  • İstanbul Hükümeti’nin Milli Mücadele’yi İttihatçı ve Bolşevik olarak nitelendirmesi.
  • İtilaf Devletleri’nin Milli Mücadele’nin Padişah ve Halifeye karşı yapıldığı şeklindeki propagandaları.
  • İngilizler’in boğazların iki tarafında da tampon bölge oluşturmak istemeleri.
  • Asker kaçaklarının otorite boşluğundan yararlanmak istemeleri.
  • Bazı kişilerin manda ve himaye istemesi.
  • Azınlıkların işgallerden yararlanarak bağımsız devlet kurma çabaları.
  • Kuva-yı Milliye birliklerinin disiplinsiz hareketleri.
  • Bazı Kuva-yı Milliye birliklerinin Düzenli Ordu’ya katılmak istememeleri.

 

A) İstanbul Hükümeti’nin Neden Olduğu Ayaklanmalar

 

1) Anzavur Ayaklanması

  • Jandarma emeklisi Binbaşı Ahmet Anzavur tarafından çıkarılmıştır.
  • Balıkesir, Biga, Gönen, Manyas ve Susurluk çevresinde yayılmıştır.
  • Ayaklanmayı Çerkez Ethem bastırmıştır.

 

2) Kuva-yı İnzibatiye (Halifelik Ordusu) Ayaklanması

  • Kuva-yı Milliye’ye karşı İngilizler’in yardımları ile kurulmuştur.
  • İzmit ve Geyve çevresinde etkili olmuştur.
  • Ayaklanma Ali Fuat Paşa tarafından bastırılmıştır.
  • Kuva-yı İnzibatiye birliklerinin bir kısmı Kuva-yı Milliye’ye katılmıştır.

 

B) İstanbul Hükümeti ve İşgalci Devletlerin Kışkırtmaları İle Çıkarılan Ayaklanmalar Ayaklanmalar

 

1) Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı Ayaklanmaları

  • Boğazların kontrolünü sağlamak için İngilizler’in desteği ile çıkarılmıştır.
  • Ayaklanma, Çerkez Ethem’in yardımları ile Ali Fuat Paşa ve Refet Bey tarafından bastırılmıştır.

2) Yozgat Yenihan Ayaklanması

  • Osmanlı Hanedanı’na bağlı ayanlardan olan Çapanoğulları Yozgat’ta, Aynacıoğulları ise Zile’de ayaklanmışlardır.
  • Çerkez Ethem ayaklanmayı bastırmaya çalışmış, ancak Yunan ilerleyişi başladığından Batı Cephesi’ne geri çağrılmıştır.
  • Yıl sonunda ayaklanma merkezden gönderilen güçler tarafından bastırılmıştır.

3) Afyon Ayaklanması

  • Yunanlar’ın kışkırtması sonucu Çopur Musa Afyon’da “Din elden gidiyor” diyerek ayaklanmıştır.
  • Kuva-yı Milliye güçleri ayaklanmayı bastırmıştır.

4) Konya Ayaklanması

  • Delibaş Mehmet, hükümet binasını basmış ve binaya el koymuştur.
  • Milli güçler tarafından ayaklanma bastırılmıştır (22 Kasım 1920).

5) Milli Aşiret Ayaklanması

  • Urfa Viranşehir’de Fransızlar’ın kışkırtmaları sonucu ayaklanmışlardır.
  • Ayaklanma Kuva-yı Milliye tarafından bastırılmıştır.

6) Ali Batı Ayaklanması : Midyat ve Nusaybin çevresinde çıkmıştır.

 

7) Şeyh Eşref Ayaklanması : Bayburt’ta çıkmıştır.

 

8) Koçkiri Ayaklanması : Erzincan, Zara ve Koçkiri çevresinde çıkmıştır.

 

9) Cemil Çeto Ayaklanması : Garzan ve çevresinde çıkmıştır.

 

 

C) Azınlıkların Çıkardığı Ayaklanmalar

 

1) Rum Ayaklanmaları

  • Rumlar, Trabzon’da Pontus Rum Devleti’ni kurma düşüncesiyle ayaklanmışlardır.
  • İngilizler tarafından desteklenmiştir.
  • Kurtuluş Savaşı boyunca en uzun süren ayaklanma, Pontus Rum ayaklanmasıdır.
  • Ayaklanma Şubat 1923’te bastırılabilmiştir.

 

2) Ermeni Ayaklanmaları

  • Fransızlar’ın desteği ile Ermeni İntikam Alayı Adana ve çevresinde katliamlar yapmıştır.
  • Ayaklanma Güneydoğu Anadolu’ya yayılmıştır.
  • Milli Mücadele’nin kazanılması ile ayaklanmalar bastırılmıştır.

 

D) Kuva-yı Milliye Taraftarı Olup Sonradan Ayaklananlar

 

1) Demirci Mehmet Efe Ayaklanması

  • Denizli, Burdur, Dinar ve Çal çevresinde çıkmıştır.
  • Ayaklanmayı I.İnönü savaşından önce Refet Bey bastırmıştır (30 Aralık 1920).

 

2) Çerkez Ethem Ayaklanması

  • Kütahya, Gediz ve Demirci çevresinde çıkmıştır.
  • Çerkez Ethem, I.İnönü Savaşı sırasında Düzenli Ordu’ya saldırmıştır.
  • I.İnönü Savaşı’ndan sonra ayaklanma bastırılmıştır (24 Ocak 1921).
  • Çerkez Ethem ve arkadaşları Yunanlar’a sığınmıştır.

 

 

TBMM’NİN AYAKLANMALARA KARŞI ALDIĞI ÖNLEMLER

 

  • Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarılmıştır (29 Nisan 1920).
  • İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur (11 Eylül 1920).
  • İstanbul Hükümeti ile tüm ilişkiler kesilmiş, İstanbul’dan gelen evraklar geri gönderilmiş, İstanbul Hükümeti’nin yaptığı her türlü iş yok sayılmıştır.
  • Düzenli Ordu kurularak Kuva-yı Milliye birlikleri kaldırılmıştır.
  • İstanbul Hükümeti’nin çıkardığı fetvaya karşılık, Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi tarafından karşı fetva yazılarak Milli Mücadele’nin haklılığı halka duyurulmuştur.

 

Ayaklanmaların Sonuçları:

  • Kurtuluş Savaşı uzamıştır.
  • Milli Mücadele’nin kazanılması gecikmiştir.
  • Yunanlar, Anadolu’da ilerleme fırsatı bulmuştur.
  • Boş yere kardeş kanı dökülmüştür.
  • TBMM gücünü, ayaklanmaları bastırmak için kullanmıştır.
  • TBMM, tüm ayaklanmaları bastırarak Anadolu’da otoriteye hakim olmuştur.

Not :

Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Şeyh Said İsyanı olayıyla ilgili çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu, amaç bakımından birbirine benzer.

 

 

İSTİKLÂL MAHKEMELERİ (11 Eylül 1920)

 

Kuruluş Nedeni:

TBMM’ye karşı ayaklanmaların çıkması.

Anadolu’da eşkıyaların çoğalması ve iç güvenliği tehdit etmeleri.

Kuva-yı Milliye birliklerinin düzensiz hareket etmeleri.

Askerden firar edenlerin artması.

TBMM’nin tüm yurtta otoriteyi eline almak istemesi.

  • Hıyânet-i Vataniye Kanunu kabul edilmiştir (29 Nisan 1920).
  • İstiklâl Mahkemeleri kurulmuştur (11 Eylül 1920).

 

İstiklâl Mahkemeleri’nin Özellikleri:

  • Mahkeme kararlarında temyiz hakkı yoktur.
  • Mahkeme üyeleri TBMM üyeleri arasından seçilmiştir.

 

İstiklâl Mahkemeleri’nin Yararları:

  • Asker kaçakları orduya geri dönmüştür.
  • Ayaklanmalar bastırılmıştır.
  • İç güvenlik sağlanmıştır.
  • Devlet organları işlemeye başlamıştır.
  • Vergi ve asker alımları kolaylaşmıştır.

Not 1:

İstiklal Mahkemeleri ilk kez TBMM’ye karşı ayaklanmalar sırasında kurulmuştur.

 

Not 2:

Tekalif-i Milliye Emirleri’ne karşı çıkmalar başlayınca İstiklal Mahkemeleri yeniden devreye girmiştir.

 

Not 3:

Şeyh Said İsyanı sırasında İstiklal Mahkemeleri yine işlevini yerine getirmiştir.

 

SEVR BARIŞ ANTLAŞMASI

(10 Ağustos 1920)

  • Antlaşmanın metni İtilaf Devletleri tarafından Paris Barış Konferansı’nda hazırlanmıştır (18 Ocak 1919).
  • Yunanlar İngilizler’in desteği ile kısa sürede Balıkesir, Nazilli, Karamürsel, Mudanya’yı ele geçirmiş ve Bursa-Uşak çizgisinin doğusuna kadar ilerlemişlerdir.
  • Yunanlar bundan cesaret alarak Doğu Trakya’da da ilerlemişler ve İstanbul’a yaklaşmışlardır.
  • Başkenti bile kaybetme korkusuna kapılan Osmanlı, ümitsizlik içerisinde Sevr Antlaşması’nı imzalamıştır.
  • Mebusan Meclisi dağıtıldığından dolayı antlaşmayı Dar-ı Şura-yı Saltanat imzalamıştır.

 

A) Sevr Antlaşması’nda Sınırlar

Yunanistan’a;  Trakya ve Batı Anadolu

Fransa’ya; Sivas, Malatya, Adana, Urfa, Antep, Maraş ve Suriye

İngiltere’ye; Musul dahil Irak ve Arabistan

İtalyanlar’a; Güneybatı Anadolu verilecek.

Osmanlı’ya; Giresun, Ordu, Samsun, Tokat, Amasya, Sinop Çorum, Kayseri’nin doğusu, Çankırı, Ankara, Eskişehir, Bolu, Zonguldak ve Bilecik Osmanlı Devleti’nde kalacak.

 

           Adalar’dan:

  • İtalya’ya; Rodos ve Oniki Ada,
  • Yunanistan’a; Diğer adalar bırakılacak.

 

Doğu Anadolu’da: Bir Ermeni Devleti, bir de Kürt Devleti kurulacak.

 

B) Siyasi Hükümler

 

Boğazlar ve İstanbul:

  • İstanbul, Osmanlı Devleti’nin başkenti olacak. Osmanlı, azınlıkların haklarını koruyamazsa İstanbul Osmanlı’nın elinden alınacak.
  • Boğazlar, savaş ve barış zamanında bütün devletlerin gemilerine açık olacak.
  • Boğazlar, Boğazlar Komisyonu tarafından yönetilecek, komisyonun ayrı bir bayrağı ve bütçesi olacak.

Azınlıklar:

Azınlıklara her milletten ve Türkler’den fazla hak verilecek.

 

C) Askeri Hükümler

  • Mecburi askerlik kaldırılacak.
  • Asker sayısı 50,700’ü geçmeyecek.
  • Orduda ağır silah bulunmayacak.
  • Deniz gücü 13 küçük gemiyi geçmeyecek.

 

D) Ekonomik Hükümler

  • Osmanlı Maliyesi, İtilaf Devletleri’nin kontrolünde bulunacak.
  • Bütçeyi İngiliz, Fransız, İtalyan ve Türkler’den oluşan bir komisyon belirleyecek. Osmanlı üyeleri bu komisyonda yalnızca danışman olarak bulunacak.
  • Osmanlı Devleti savaş tazminatı ödeyecek.
  • Kapitülasyonlar yeniden yürürlüğe girecek ve bütün devletler yararlanacak.

 

Sevr Antlaşması’nın Önemi:

  • Sevr Antlaşması ile Osmanlı yok sayılmıştır.
  • Osmanlı Devleti Sevr ile başka devletlerin yönetimine bırakılmıştır.
  • Galip Devletler Osmanlı’yı aralarında paylaşmışlardır.
  • Azınlıklara geniş haklar verilmiş, Türkler’in kendi vatanındaki hakları kısıtlanmıştır.
  • Mebusan Meclisi dağıtıldığından antlaşma onaylanmamış ve uygulanamamıştır. Bu yönüyle Sevr, 1878 Yeşilköy (Ayastefanos) Antlaşması’na benzer.
  • Yunanlar antlaşmayı onaylatmak için Batı Anadolu’da ve Trakya’da ilerleyişe geçmişlerdir.
  • İngilizler Bandırma ve Mudanya’ya asker çıkarmıştır.
  • Sevr’in imzalanması, milletin Milli Mücadele’ye olan inancını arttırmıştır.

Not :

TBMM, Sevr’i imzalayanları vatan haini ilan etmiştir. TBMM Sevr’in yerine Lozan Barış Antlaşması’nı imzalamıştır.

 

 

KURTULUŞ SAVAŞI

(Cepheler)

(24 Eylül 1920 – 11 Ekim 1922)

 

A) DOĞU CEPHESİ

 

a) Ermeni Meselesi

  • Fatih zamanında İstanbul’da Ermeni Patrikliği kurulmuştur.
  • Osmanlı’da Ermeniler, Millet-i Sadıka diye anılmıştır.
  • Ermeni Meselesi ilk kez Berlin Antlaşması’nda ortaya çıkmıştır (1878).
  • Ermeniler amaçlarına ulaşabilmek için Taşnak ve Hınçak cemiyetlerini kurmuşlardır.
  • Ermeniler 19.yy sonlarında Van, Erzurum, Bitlis ve Sason civarında ayaklanmışlardır.
  • Ermeniler, II.Abdülhamid’e suikast düzenlemişler, fakat başarılı olamamışlardır (1905).
  • 1915’te Ermeniler Van ve Sivas’ta katliam yapmışlardır.
  • 1915’te Tehcir Kanunu çıkarılmış ve Ermeniler Suriye’ye göç ettirilmiştir.
  • General Harbord, Doğu Anadolu ile ilgili bir rapor hazırlamış, raporda Ermeniler’in yaşadıkları Osmanlı topraklarında Türk nüfusundan fazla olmadığı açıklanmıştır.
  • 24 Eylül 1920’de Ermeniler saldırıya geçmiş, Türk Ordusu Misak-ı Milli sınırlarına kadar ilerlemiş ve Kars Zaferi kazanılmıştır.

 

Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)

Ermeniler’in isteği üzerine Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:

  1. Kars, Sarıkamış, Iğdır, Kağızman Türk Devleti’ne verilecek.
  2. Doğu sınırı, Aras Nehri ve Çıldır Gölü’ne kadar uzanacak.
  3. Ermenistan Hükümeti, Sevr Barış Antlaşması’nı tanımayacak.
  4. Ermenistan, TBMM’nin aleyhine çalışmayacak.
  5. Türkler’e saldırıda bulunan Ermeniler dışındakiler isterlerse 6 ay içinde Türkiye’ye dönebilecekler.

Önemi:

  • Ermenistan TBMM’yi tanıyan ilk devlettir.
  • Türk Devleti’nin ilk siyasi başarısıdır.
  • Türk ordusu ilk başarısını Doğu’da Ermeniler’e karşı kazanmıştır.
  • Kurtuluş Savaşı’nda kurtarılan ilk yer Kars’tır.
  • Mondros’taki sınırlar ilk kez aşılmıştır.
  • Batı ve Güney Cephesi güç kazanmıştır.
  • Rusya’nın 5 Aralık 1920’de Ermenistan’ı işgal etmesiyle Gümrü Antlaşması uygulanamamıştır.

 

b) Gürcistan’la İlişkiler

  • Gürcistan’la Batum Antlaşması imzalanmıştır (23 Şubat 1921). Buna göre;
  • Batum, Artvin, Ardahan Türk Devleti’ne bırakılmıştır.

 

 

B) GÜNEY CEPHESİ

 

a) İtalya İle İlişkiler

  • İtalyanlar İzmir’in Yunanistan’a verilmesi nedeniyle kırgındı, bundan dolayı Kuva-yı Milliye’yi desteklemişler ve bölge halkına iyi davranmışlardır. II.İnönü Savaşı’ndan sonra işgal ettikleri yerleri boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921).

 

b) Fransa İle İlişkiler

  • Fransızlar Mondros’tan sonra Adana, Osmaniye ve Mersin’i işgal etmiştir. (Ocak 1919).
  • Paris Barış Konferansı’nda Suriye, Lübnan, Antep ve Maraş Fransızlar’a bırakılmıştır.
  • Antep, Maraş ve Urfa Fransızlar tarafından işgal edilmiş ve Ermeniler Türkler üzerine kışkırtılmıştır.
  • Sivas Kongresi’nde, Güneydoğu’da da Kuva-yı Milliye birlikleri kurulmasına karar verilmiştir.
  • Kuva-yı Milliye’nin kurulmasıyla birlikt”e Fransızlar’a karşı mücadele başlamıştır.

 

Fransızlar’la şu savunmalar yapılmıştır:

Maraş Savunması : 20 Ocak-11 Şubat 1920

Urfa Savunması : 9 Şubat-10 Nisan 1920

Antep Savunması : 1 Nisan 1920-9 Şubat 1921

Adana Savunması :  21 Ocak 1920-20 Ekim 1921

 

  • Fransızlar’la 30 Mayıs 1920’de ateşkes yapılmıştır.
  • Fransa Moskova Antlaşması ile endişeye düşmüş, Eskişehir ve Kütahya Savaşları ile beklemeye geçen Fransa’nın, Sakarya Zaferi ile endişesi sona ermiş ve TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalanmıştır.

 

Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921)

  • İki taraf arasında savaş sona erecek.
  • İki ay içinde Türk ordusu belirlenen hattın kuzeyine, Fransızlar ise güneyine çekilecek.
  • İki taraf da kendilerine kalan topraklarda genel af ilan edecek.
  • Hatay ve İskenderun için özel idare rejimi uygulanacak.

 

Önemi:

  • İlk kez İtilaf Devletleri’nden biri, TBMM ile bir antlaşma yapmıştır
  • Fransa TBMM’yi ve Misak-ı Milli’yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur.
  • Hatay hariç Suriye sınırımız belli olmuştur. Hatay’da özel bir yönetim kurulmuş ve burada yaşayan Türkler’e geniş haklar tanınmıştır.
  • Doğu Cephesi’nden sonra Güney Cephesi de Batı’ya kaydırılmıştır.
  • Fransa, özel idare rejimi olmasına rağmen Hatay ve İskenderun’un Türk Devleti’nin bir parçası olduğunu kabul etti.
  • İtilaf Devletleri bloğu parçalanmıştır.
  • Dünya kamuoyu Millî Mücâdele’nin Türkler’in başarısı ile sonuçlanacağını anlamıştır.

Not 1:

Kurtuluş Savaşı’nda ilk silahlı mücadele Güney Cephesi’nde başlamıştır.

 

Not 2:

Güney Cephesi’nde yalnız Kuva-yı Milliye Birlikleri mücadele etmiştir. Düzenli Ordu mücadele etmemiştir.

 

Not 3:

TBMM 1973’te Maraş’a “Kahraman”, Antep’e “Gazi”, 1984’te ise Urfa’ya “Şanlı” ünvanını vermiştir.

C) BATI CEPHESİ

 

a) Düzenli Ordunun Kurulması

  • Yunan işgaline karşılık Ayvalık, Denizli ve Salihli’ye bölgesinde Kuva-yı Milliye Cephesi oluşturulmuştur.
  • Kuva-yı Milliye, Kurtuluş Savaşı’nın ilk savunma kuruluşudur.
  • Kuva-yı Milliye’yi örgütlemek için Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri yapılmıştır.
  • Fransız işgaline karşı Adana, Urfa, Antep ve Maraş civarında da Kuva-yı Milliye kurulmuştur.
  • M.Kemal Paşa Sivas Kongresi’nde, Ali Fuat Paşa’yı Batı Cephesi Komutanlığı’na getirilmiştir.
  • Ali Fuat Paşa, Gediz Taarruzu’nda başarılı olamamış ve Yunan orduları Dumlupınar’a kadar ilerlemiştir.
  • Çerkez Ethem’in baskıları ve Ali Fuat Paşa’nın etkisiz olması nedeniyle Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliği’ne atanmıştır. Batı Cephesi ikiye ayrılmıştır.
  • Albay İsmet Bey Batı Bölümü’ne,
  • Albay Refet Bey ise Güney Bölümü’ne atanmıştır.
  • Yunan taarruzu karşısında Kuva-yı Milliye başarılı olamamıştır
  • Ordudan firarlar başlamış, İstiklal Mahkemeleri’nin çalışmaları ile firarlar sona erdirilmiştir.
  • Düzenli ordunun kurulması ile Kuva-yı Milliye tamamen ortadan kaldırılmıştır (8 Ekim 1920).
  • Düzenli orduya geçildiği sırada bazı Kuva-yı Milliyeciler isyan etmiştir (Çerkez Ethem ve Demirci Efe).
  • Demirci Mehmet Efe İsyanı I.İnönü Savaşı’ndan önce, Çerkez Ethem İsyanı ise I.İnönü Savaşı’ndan sonra bastırılmıştır.

 

b) I.İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)

 

Nedenleri:

  • Yunanistan’ın; taarruzu devam ettirerek İngiliz Hükümeti’nden yardım sağlamayı,
  • Çerkez Ethem Ayaklanması’ndan faydalanmayı,
  • Eskişehir’i alarak demiryollarının önemli noktalarını kontrol altına almayı,
  • Sevr Barış Anlaşması’nı TBMM’ye kabul ettirmeyi istemesi.
  • Yunanlar, Çerkez Ethem’in isyanından faydalanarak Eskişehir’e ilerlemeye başlamıştır.
  • İsmet Bey, ordusunu Çerkez Ethem’in karşısından çekerek Yunanlar’la çarpışmaya başlamıştır.
  • Yunanistan geri çekilmek zorunda kalmıştır.

 

Sonuçları:

  • Düzenli Ordu’nun ilk zaferidir.
  • Halkın Düzenli Ordu’ya güveni artmıştır.
  • Milletin zafere olan inancı güç kazanmıştır.
  • İsmet Paşa generalliğe yükselmiştir.
  • Çerkez Ethem İsyanı bastırılmıştır.
  • Zafer sonrası Afganistan Hükümeti ile Dostluk ve Yardımlaşma, Rusya ile de Moskova Antlaşması imzalanmıştır.
  • İlk anayasa olan Teşkilât-ı Esâsiye kabul edilmiştir (20 Ocak 1921).
  • İstiklâl Marşı kabul edilmiştir (12 Mart 1921).
  • İtilaf Devletleri yenilgi karşısında, durumu görüşmek üzere Londra’da bir konferans düzenlemişlerdir.

 

Londra Konferansı (23 Şubat-12 Mart 1921)

 

Nedenleri:

  • İngilizler’in, Rusya’nın TBMM ile Moskova’daki görüşmelerinden rahatsız olmaları.
  • İngilizler’in Musul ve Kerkük’te direnişle karşılaşması.
  • İngilizler’e karşı Revandiz’de ayaklanma çıkması.
  • I.İnönü Savaşı sonucunun İtilaf Devletleri arasında görüş ayrılığına neden olması.
  • Fransızlar’ın Güney Doğu Anadolu’da büyük bir direnişle karşılaşması.
  • İtalyanlar’ın işgal planlarından memnun olmaması
  • İtilaf Devletleri İstanbul Hükümeti’ni konferansa davet etmiştir.
  • M.Kemal veya onun gönderdiği birinin İstanbul Hükümeti’nin yanında gelmesini istemişlerdir.
  • İtilaf Devletleri Bu hareketleriyle, TBMM’yi tanımadıklarını göstermişlerdir.
  • İstanbul ve Ankara anlaşamadıklarından Londra Konferansı’na iki ayrı delege göndermişlerdir:
  • İstanbul Hükümeti adına Sadrazam Tevfik Paşa,
  • Ankara Hükümeti adına Bekir Sami Bey Londra’ya gönderilmiştir.
  • Londra Konferansı; İstanbul Hükümeti, TBMM Hükümeti, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan arasında gerçekleşmiştir.
  • İstanbul Hükümeti’ni temsil eden Tevfik Paşa, söz hakkını TBMM temsilcisine bırakmıştır.

 

İtilaf Devletleri şunları teklif etmiştir:

  • İzmir Türk Devleti’ne iade edilecek, ancak şehirde Yunan güçleri bulunacak.
  • İzmir’in valisi Hristiyan olacak ve Milletler Cemiyeti tarafından tayin edilecek.
  • Doğu Trakya Yunanlar’a kalacak.
  • Doğu Anadolu’da Ermenistan kurulacak.
  • Ordunun sayısı arttırılacak, fakat kapitülasyonlar devam edecek.

 

Sonuçları:

  • İtilaf Devletleri TBMM’yi hukuken tanımıştır.
  • Avrupa’da “Türkler barışa yanaşmıyorlar” türünde çıkan propagandalara engel olunmuştur.
  • Sevr Barış Antlaşması’ndaki bazı maddeler tartışma konusu olmuştur.
  • Konferans sonunda TBMM temsilcisi İngiltere, Fransa, İtalya ile ikili anlaşmalar yapmıştır.
  • Konferansın başarısız olması nedeniyle Yunan saldırısı yeniden başlamış, II.İnönü Savaşı gerçekleşmiştir.

 

TBMM-Afganistan Dostluk ve Yardımlaşma Antlaşması

(1 Mart 1921)

Afganistan ile TBMM arasında imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:

  • TBMM Afganistan’ın bağımsızlığını tanıyacak.
  • İki taraf da birine saldırı yapıldığında kendine saldırı yapılmış sayacak.
  • TBMM, Afganistan’a subay ve öğretmen gönderecek.

 

Önemi :

  • İlk kez bir İslam devleti TBMM’yi tanımıştır.

 

Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)

  • Rusya’da 1917 Bolşevik İhtilali çıkmıştır.
  • Rusya, imzaladığı Brest-Litowsk Antlaşması ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiş ve gizli antlaşmaları açıklamıştır.
  • İtilaf Devletleri Rusya’ya karşı birlik olmuştur.
  • TBMM ile Rusya birbirine yakınlaşmıştır

 

Antlaşmaya göre:

  • Sovyet Rusya, Misâk-ı Millî’yi tanıyacak.
  • İki taraftan birinin tanımadığı devletlerarası bir anlaşmayı diğeri de tanımayacak.
  • Sovyet Rusya, kapitülasyonların kaldırıldığını kabul edecek.
  • Batum, Gürcistan’a iade edilecek.
  • İki ülkenin ekonomisini geliştirmek için yeni iktisadî anlaşmalar yapılacak.
  • Karadeniz’e kıyısı olan devletler ile Boğazlar’ın ticaret gemilerine açık kalması için konferans düzenlenecek.

 

Önemi:

  • Sovyet Rusya, Misâk-ı Millî’yi ve TBMM’yi tanıyan ilk Avrupa devleti olmuştur.
  • İlk kez büyük bir devlet TBMM’yi tanımıştır.
  • Sovyet Rusya, Sevr Barış Anlaşması’nı tanımadığını açıklamıştır.
  • Yeni Türk Devleti’nin diplomasi sahasında kazandığı büyük bir zaferdir.
  • Her iki ülke de kendilerinden önce imzalanan antlaşmaları geçersiz saymıştır.
  • Batum Gürcistan’a, Kars ve çevresi de Türk Devleti’ne ait olmuştur.
  • Doğu sınırımız büyük ölçüde belirlenmiş ve doğu sınırının güvenliği sağlanmıştır.
  • Sakarya Savaşı’ndan sonra Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalanmış ve doğu sınırı kesinlik kazanmıştır (13 Ekim 1921).

Not :

Batum, Misâk-ı Millî’den verilen ilk tavizdir.

 

 

c) II.İnönü Savaşı (23-31 Mart 1921)

 

Nedenleri:

  • Londra Konferansı tekliflerinin TBMM tarafından kabul edilmemesi.
  • İngilizler’in Yunanlar’ı kışkırtması.
  • Sevr Barış Antlaşması’nın TBMM’ye kabul ettirilmek istenmesi.
  • Yunanlar’ın düzenli ordunun teşkilatlanmasına fırsat vermeden Ankara üzerine yürüyerek TBMM’yi dağıtmak istemesi.
  • Yunan ordusu İnönü mevkiinde durdurulmuştur.
  • Türk ordusu Aslıhan ve Dumlupınar’da çarpışmış, birliklerin aşırı yorulması ve fazla kayıp verilmesi ile istenilen sonuç tam olarak alınamamıştır.
  • Bu durum Türk ordusunun tam olarak taarruz gücüne ulaşamadığını göstermiştir.

 

Sonuçları:

  • Düşman oyalanmış ve Kurtuluş Savaşı için zaman kazanılmıştır
  • Yunanlar Türk ordusunun gücünü kabul etmiştir.
  • Halkın TBMM’ye olan güveni artmıştır.
  • İtilaf Devletleri’nin İstanbul’daki yüksek komiserleri TBMM ile Yunanistan arasında taraf olmadıklarını açıklamışlardır.
  • İtalyanlar, işgal ettikleri toprakları boşaltmışlardır (5 Temmuz 1921).
  • M.Kemal, zafer sonunda İsmet Paşa’ya; “Siz yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de (ters alınyazısını da) yendiniz” diye telgraf çekmiştir.

 

d) Eskişehir Ve Kütahya Savaşları

(10-24 Temmuz 1921)

 

Nedeni :

  • Yunanistan’ın, II.İnönü Savaşı’nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi.
  • Yunanistan’ın, II.İnönü Savaşı’nın yorgunluğu içinde olan Türk ordusunun toparlanmasına fırsat vermeden saldırıya geçmesi.
  • Yunanistan İnönü’den Afyon’a kadar geniş bir saha üzerinde saldırıya geçmiştir.
  • M.Kemal, İsmet Paşa’ya, Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesini söylemiştir.
  • Afyon, Eskişehir ve Kütahya Yunanlar’ın eline geçmiştir.

 

Sonuçları :

  • TBMM’de bazı kişiler başarısızlığın suçunu M.Kemal’e yüklemek istemiştir.
  • M.Kemal başarılı olabilmek için olağanüstü yetkiler istemiştir.

 

Önemi :

  • Kurtuluş Savaşı’nda kaybedilen ilk ve tek savaş Eskişehir-Kütahya Savaşı’dır.

 

M.Kemal’e Başkomutanlık Yetkisinin Verilmesi :

  • TBMM, M.Kemal’e üç ay süreyle Başkomutanlık yetkisini veren kanunu kabul etmiştir (5 Ağustos 1921). Böylece:
  • M.Kemal, yasama ve yürütme yetkisini doğrudan kullanmaya başlamıştır.
  • M.Kemal, İstiklal Mahkemeleri’nin de kendisine bağlanmasıyla yargı gücünü de kullanmıştır.
  • Erzurum Kongresi’nde askerlik görevinden istifa eden M.Kemal, milli irade ile başkomutan olmuştur.
  • 20 Temmuz 1922’de Başkomutanlık Kanunu sınırsız uzatılmış, M.Kemal’in cumhurbaşkanı seçilmesine kadar kanun, geçerliliğini sürdürdü.

 

Tekâlif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)

  • Ordunun ihtiyacını karşılamak ve Sakarya Savaşı’na hazırlanmak için M.Kemal, Tekalif-i Milliye Emirleri’ni yayınlanmıştır.
  1. Her ilçede bir tane Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulacak.
  2. Halk, elindeki silah ve cephaneyi 3 gün içinde orduya teslim edecek.
  3. Her aile bir askeri giydirecek.
  4. Yiyecek ve giyecek maddelerinin %40’ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.
  5. Ticaret adamlarının elindeki her türlü giyim eşyasının %40’ına el konacak ve bunların karşılığı daha sonra geri ödenecek.
  6. Her türlü makineli aracın %40’ına el konacak.
  7. Halkın elindeki binek hayvanlarının ve taşıt araçlarının %20’sine el konacak.
  8. Sahipsiz bütün mallara el konacak.
  9. Tüm demirci, dökümcü, nalbant, terzi ve marangoz gibi iş sahipleri ordunun emrinde çalışacak.
  10. Halkın elindeki araçlar aylık 100 km. askeri ulaşım yapacaklar.

 

Not :

Çıkacak problemleri gidermek için beş ayrı yerde İstiklâl Mahkemeleri işleve sokulmuştur.

 

 

e) Sakarya Meydan Savaşı

(23 Ağustos-12 Eylül 1921)

 

  • Yunan ordusu Sakarya Nehri’ni geçmiştir (22 Ağustos 1921).
  • Türk ordusu savaşın başında geri çekilme taktiğini uygulamıştır.
  • Yunan ordusu Ankara’ya 50 km. (Polatlı) yaklaşmıştır.
  • M.Kemal; “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün bir vatandır”, demiştir.
  • 22 gün (gece ve gündüz) süren savaş Türk ordusunun zaferi ile sonuçlanmıştır (13 Eylül 1921).

 

Zaferin Önemi:

  • Türk ordusunun II.Viyana bozgunu ile başlayan gerileyişi sona ermiştir.
  • Türk ordusu savunmadan taarruza geçti.
  • Yunanlar ordusu savunmaya çekilmiştir.
  • Meclisin Kayseri’ye taşınma meselesi sona ermiştir.
  • Yunan ordusu taarruz gücünü kaybetmiş, elindeki toprakları korumaya çalışmışlardır.
  • Yunanlar Doğu Trakya’dan İstanbul’a doğru düşündükleri ilerleyişten vazgeçmişlerdir.
  • M.Kemal’e TBMM tarafından Gazilik ve Mareşallik rütbesi verilmiştir (19 Eylül 1921).
  • Türk ordusunun Kurtuluş Savaşı’nda en büyük kaybı bu savaşta olmuştur (3.288 kişi).
  • TBMM ve Kafkas Cumhuriyetleri arasında Kars Antlaşması imzalanmıştır (13 Ekim 1921).
  • Fransızlar’la Ankara Antlaşması imzalanmıştır (20 Ekim 1921).
  • İtilaf Devletleri TBMM’ye ateşkes ve barış teklifinde bulunmuştur.
  • İngilizler’in Yunanistan’a verdiği destek sona ermiştir.

 

Kars Antlaşması (13 Ekim 1921)

  • Rusya’nın gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile TBMM arasında Kars Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmaya göre:

 

Önemi :

  • Türk Devleti’nin doğu sınırı kesinlik kazanmıştır.

 

TBMM-Ukrayna Antlaşması (2 Ocak 1922)

  • Moskova Antlaşması’nın içeriğini tekrarlayan bir antlaşmadır.

 

 

SAVUNMA SAVAŞLARI SIRASINDA DİĞER DEVLETLERİN İZLEDİĞİ SİYASET

 

ABD : Türk çoğunluğunun olduğu yerlerde bir Türk Devleti’nin kurulmasını kabul etmiştir. Doğu Anadolu’da Ermeni nüfusunun azlığı nedeniyle doğuda bir Ermeni Devleti kurulması fikrinden vazgeçmiştir. ABD’de iç sorunlar başladığından ABD savaştan çekilmiştir. Monreo Doktrini’ni uygulanmıştır.

 

İngiltere : İngiltere Yunanistan’ı desteklemiş, halifenin kendi kontrolü altına girmesi için uğraşmıştır.

 

Yunanistan : Yunanistan eski Hellen Uygarlığı’nı canlandırmayı hayal etti. Türkler’in taarruza geçebileceğini hiç tahmin etmedi.

 

Fransa : Fransa Moskova Antlaşması ile endişeye düşmüş, Eskişehir ve Kütahya Savaşları ile beklemeye geçen Fransa’nın, Sakarya Zaferi ile endişesi sona ermiş ve TBMM ile Ankara Antlaşması’nı imzalanmıştır (20 Ekim 1921).

 

İtalya : İtalya’ya gizli antlaşmalarla İzmir verilmişti. Ancak Paris Barış Konferansı’nda İzmir’in Yunanlar’a verilmesinden dolayı küskündü. Bu nedenle, Güneybatı Anadolu’yu işgal eden İtalyanlar, halka iyi davranmışlardır. II.İnönü Savaiı’ndan sonra İtalyanlar Anadolu’yu terk etmişlerdir (5 Temmuz 1921). Bazı ayrıcalıklar isteseler de TBMM bunları kabul etmemiştir. İtalyanlar çekilirken silah ve cephanelerini Türk ordusuna bırakmıştır.

 

SSCB : SSCB, TBMM ile yakınlaşmış, Moskova Antlaşması’nı imzalamıştır (16 Mart 1921). TBMM, SSCB’den yardım alma imkanı sağlamıştır. Rusya’nın gözetiminde Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile Kars Antlaşması imzalanmıştır (13 Ekim 1921).

 

Afganistan : Afganistan ve TBMM arasında Dostluk ve Yardımlaşma Antlaşması imzalanmıştır (1 Mart 1921).

 

 

İTİLAF DEVLETLERİN BARIŞ İSTEKLERİ

 

Nedeni :

  • Sakarya Savaşı’nı TBMM’nin kazanması.

İtilaf Devletleri 22 Mart 1922’de üç ay süre ile ateşkes istemişler ve isteklerini TBMM’ye sunmuşlardır:

  • Doğu’da bir Ermeni Devleti kurulacak.
  • Edirne, Kırklareli ve Babaeski Yunanlar’a, İzmir ve Tekirdağ ise Türkler’e bırakılacak.
  • TBMM mecburi askerliği kaldıracak ve asker sayısı 85 bine çıkarılacak.
  • Anlaşma yapıldıktan sonra İtilaf Devletleri İstanbul’u terk edecek.
  • Sevr Barış Antlaşması’nın adlî, mâlî ve ekonomik maddeleri TBMM lehine değiştirilecek.

 

Önemi :

  • İtilaf Devletleri’nin istekleri Sevr’in yumuşatılmış halinden başka bir şey değildir.
  • TBMM bu teklifleri kabul etmeyerek Büyük Taarruz hazırlıklarına başlamıştır.

 

 

BÜYÜK TAARRUZ

(20 Ağustos-18 Eylül 1922)

 

Taarruz İçin Yapılan Hazırlıklar :

  • Doğu ve Güney cepheleri Batı’ya kaydırılmıştır.
  • Ordunun ihtiyaçları toplanmıştır.
  • Taarruz eğitimi yapılmıştır.
  • 6 Mayıs 1922’de M.Kemal’in Başkomutanlık görevi üç ay daha uzatılmıştır. 20 Temmuz 1922’de ise M.Kemal’in Başkomutanlık görevi süresiz olarak uzatılmıştır.

Ve Büyük Taarruz

  • Yunanlar Eskişehir-Afyon çizgisinde savunma hattı oluşturmuşlardır.
  • Söke ve Kuşadası da Yunanlar tarafından işgal edilmiştir.
  • M.Kemal Temmuz 1922’de barış görüşmeleri ile sonuca ulaşabilmek için Fethi Bey’i Avrupa’ya göndermiş, ancak olumlu sonuç alınamamıştır.
  • M.Kemal, 20 Ağustos 1922’de Akşehir’de taarruz emrini vermiştir.
  • Taarruzun Afyon yönünde olacağı belirlenmiştir.
  • 26 Ağustos 1922’de taarruz başlamış, bir gün sonra Yunanlar geri çekilmeye başlamıştır.
  • Aslıhanlar bölgesinde Dumlupınar Meydan Savaşı gerçekleşmiştir (27 Ağustos 1922).
  • Bizzat M.Kemal’in komutanlık ettiği Başkomutanlık Meydan Savaşı yapılmıştır (30 Ağustos 1922).
  • M.Kemal orduya; “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” emrini vermiştir.
  • Yunan ordusu kaçmaya başlamışlardır.
  • Türk ordusu 1922 yılında;

6 Eylül’de Balıkesir’e

8 Eylül’de Manisa’ya

9 Eylül’de İzmir’e

17 Eylül’de Bandırma’ya girmiştir.

18 Eylül 1922’de Anadolu Yunan kuvvetlerinin işgalinden tamamen temizlenmiştir.

 

Büyük Taarruz’un Sonuçları:

  • Milli Mücadele’nin silahlı mücadele kısmı zaferle sonuçlanmıştır.
  • Yunan işgali sona ermiştir.
  • İtilaf Devletleri ateşkes teklifinde bulunmuştur.
  • Türk ordusu Çanakkale ve İzmir civarında İngiliz kuvvetleri ile karşı karşıya gelmiştir.
  • Yurt içinde birlik ve beraberlik sağlanmıştır.

 

Önemi :

  • Malazgirt Savaşı ile Anadolu’nun kapıları Türkler’e açılmıştır,
  • Miryakefalon savaşı ile Anadolu’nun, Türk yurdu olduğu belgelenmiştir,
  • Başkomutanlık Meydan Savaşı ile Anadolu’nun sonsuza dek Türk yurdu olarak kalacağı tüm dünyaya gösterilmiştir.

 

MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI

(11 Ekim 1922)

  • İngilizler, Türk ordusu ile karşılaşınca müttefiklerinden yardım istemiş, fakat yardım alamamışlardır.
  • Fransız ve İtalyanlar’ın baskıları sonucu İngilizler, TBMM ile Mudanya’da ateşkes görüşmelerine başlamışlardır (3 Ekim 1922).
  • Görüşmelere TBMM, İngiltere, Fransa ve İtalya katılmıştır.
  • Görüşmelere Yunanistan katılmamış, Yunanistan’ı İngiltere temsil etmiştir.
  • TBMM adına görüşmelere İsmet Paşa gitmiştir.

 

Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Maddeleri :

  1. Türk-Yunan kuvvetleri arasındaki savaş sona erecek.
  2. Yunanlar, Meriç Nehri’ne kadar olan Doğu Trakya’yı 15 gün içinde boşaltacaklar.
  3. Doğu Trakya TBMM’nin jandarma kuvvetlerine bırakılacak.
  4. Türkler’in Doğu Trakya’daki askerleri barış antlaşması imzalanıncaya kadar 8.000’i geçmeyecek.
  5. İstanbul, Boğazlar ve çevresi TBMM Hükümeti’ne bırakılacak.
  6. İtilaf Devletleri’nin askerleri, barış antlaşması yapılıncaya kadar İstanbul’da bulunacak.
  7. Barış yapılıncaya kadar Türk kuvvetleri Çanakkale ve İzmit Yarımadası’nda belirlenen sınırlardan ileriye geçemeyecekler.

 

Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Sonuçları :

  • Kurtuluş Savaşı’nın askeri başarısı, diplomatik başarı ile tamamlanmış ve Türk Kurtuluş Savaşı sona ermiştir.
  • Kurtuluş Savaşı’nın diplomatik safhası başlamıştır.
  • Doğu Trakya ve İstanbul savaş yapılmadan kurtarılmıştır.
  • İngilizler Türk başarısını kabul etmiştir.
  • İngiltere’de Loyd George Hükümeti istifa etmiştir.
  • İtilaf Devletleri tarafından TBMM’ye, Lozan Barış Konferansı için teklif yapılmıştır.
  • Türk Devleti anlaşmalarda mağlup değil eşit devlet olarak kabul edilmiştir.
  • Doğu Trakya TBMM yönetimine girmiştir.

 

Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın Önemi :

  • Osmanlı Devleti’nin başkenti olan İstanbul’un ve Boğazlar’ın TBMM’ye bırakılması ile Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir.

 

SALTANATIN KALDIRILMASI

(1 Kasım 1922)

Nedenleri:

  • İtilaf Devletleri’nin Lozan Barış Görüşmeleri’ne hem TBMM’nin hem de İstanbul Hükümeti’nin davet edilerek Anadolu’da ikilik ve bir iç savaş çıkarmak istemeleri.
  • Saltanatın ulusal egemenlik anlayışına ters düşmesi.

 

Sonuçları:

  • Lozan görüşmelerinde İtilaf Devletleri’nin ikilik çıkarmaya çalışması M.Kemal’e saltanatı kaldırması için bir fırsat vermiştir.
  • Mecliste yapılan oylama ile 1 kasım 1922’de saltanat kaldırılmıştır.
  • Saltanatın 16 Mart 1920’de İstanbul’un işgali ile sona erdiği kabul edilmiştir.
  • Bununla birlikte halifeliğin devamı uygun görülmüştür.

 

Önemi:

  • 623 yıllık Osmanlı Devleti sona ermiştir.
  • TBMM, ülkenin tek temsilcisi haline gelmiştir.
  • Son Osmanlı Padişahı VI.Mehmet Vahdettin, İngiltere’ye sığınarak ülkeyi terk etmiştir (17 Kasım 1922).
  • Abdülmecid Efendi halife seçilmiştir.
  • Saltanatın kaldırılmasıyla laikliğe geçişin ilk aşaması gerçekleştirilmiştir.
  • Demokratikleşme yolunda önemli bir adım atılmıştır.
  • Cumhuriyetin ilanı için zemin hazırlanmıştır.
  • Lozan Konferansı’nda İtilaf Devletleri’nin ikilik çıkarmasına engel olunmuştur.
  • Milli egemenlik konusunda büyük bir adım atılmıştır.
  • TBMM’nin açılışından sonra ikinci büyük inkılap gerçekleştirilmiştir.

 

 

LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI

(24 Temmuz 1923)

 

  • M.Kemal görüşme için İzmir’i teklif etmiştir.
  • Uluslararası antlaşmalara göre barış antlaşmaları tarafsız bir ülkede yapılması gerektiğinden bu isteğini İtilaf Devletleri kabul etmemiş ve Lozan görüşme yeri olarak kararlaştırılmıştır.
  • Görüşmelere TBMM, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ve Japonya katılmıştır.
  • Türk Devleti’ni temsilen İsmet Paşa gitmiştir.
  • Boğazlarla ilgili görüşmelere SSCB ve Bulgaristan da dahil olmuş, ABD ise gözlemci olarak katılmıştır.
  • Görüşmeler 20 Kasım 1922’de başlamıştır.
  • TBMM, iki konuda kesinlikle taviz verilmemesini istemiştir; Kapitülasyonlar ve Ermeni yurdu.
  • 4 Şubat 1923’te görüşmeler kesilmiştir. Buna neden olan anlaşmazlıklar şunlardır:

Boğazlar Sorunu

Kapitülasyonlar (en çok tartışılan konudur)

Musul-Kerkük

Osmanlı Devleti’nin Borçları

  • Hayim Naum Efendi’nin arabuluculuk faaliyetleri sonucu karşılıklı verilen tavizler sonucu 23 Nisan 1923’te görüşmeler tekrar başlamıştır.
  • 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır.
  • 23 Ağustos 1923’te II. TBMM tarafından onaylanmıştır.

 

Lozan Barış Antlaşması’nın Maddeleri:

  • Suriye Sınırı; 20 Ekim 1921’de imzalanan Ankara Antlaşması ile belirlendiği şekilde kabul edilmiştir.
  • Irak Sınırı; Irak sınırının ileride İngiltere ve TBMM arasında yapılacak bir görüşme ile belirlenmesine karar verilmiştir.
  • Yunanistan Sınırı; Mudanya Antlaşması’nda olduğu gibi kabul edilmiş, ancak savaş tazminatı olarak Yunanistan Karaağaç’ı Türkiye’ye bırakmıştır.
  • Sovyet Sınırı; Gümrü, Moskova ve Kars Antlaşması ile belirlendiği gibi kalmıştır.
  • Doğu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurulmasından vazgeçilmiştir.
  • Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmıştır.
  • Adalar’dan;

Bozcaada ve Gökçeada Türk Devleti’ne,

Oniki Adalar İtalyanlar’a,

Diğer adalar ise Yunanistan’a bırakılmıştır.

  • Türk Devleti’nin sınırları içindeki Yabancı Okullar Türk kanunlarına uyacaklar, okulların öğrenimini Türk Devleti düzenleyecektir.
  • Fener Rum Patrikhanesi’nin yabancı kiliselerle ilişki kurmaması şartı ile Türkiye’de kalması kabul edilmiştir.
  • Azınlıklara verilen ayrıcalıklar kaldırılmış, tüm azınlıklar Türk vatandaşı kabul edilmiştir. İstanbul’daki Rumlar hariç diğer yerlerdeki Rumlar’ın Yunanistan’a gönderilmesine, Batı Trakya hariç diğer yerlerdeki Türkler’in de Türkiye’ye gönderilmesine karar verilmiştir.
  • Boğazlar Sorunu ise şu şekilde halledilmiştir:

Boğazların idaresi başkanlığını Türkler’in yapacağı bir komisyona bırakılmıştır.

Boğazların iki tarafında da 20 km’lik alanın askerden arındırılması kararlaştırılmış, buna rağmen olağanüstü bir durum olduğunda Türk tarafının boğazlara asker sokabilmesine izin verilmiştir.

Ticaret gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecek, savaş gemilerine ise tonaj sınırlaması getirilecektir.

İşgal güçleri İstanbul’u bir buçuk ay içinde boşaltacaklardır.

  • Borçlar şu şekilde halledilmiştir:

Duyûn-u Umûmiye İdaresi kaldırılmıştır.

Osmanlı Devleti’nden ayrılan devletlere Osmanlı borçlarından hisse verilmiştir.

Osmanlı borçlarının büyük bir bölümünü TBMM ödemeyi kabul etmiştir.

Borçların Türk Lirası ve taksitler halinde ödenmesi karara bağlanmıştır.

 

Lozan Barış Antlaşması’nın Önemi:

  • Yeni Türk Devleti ve Misâk-ı Millî, düşmanlarımız tarafından resmen kabul edilmiştir.
  • Askerî zaferler siyâsi zaferle sonuçlanmıştır.
  • Türkiye savaş tazminatı ödememiştir.
  • Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırılmıştır.
  • Ülke sınırları Irak sınırı hariç belli olmuştur.
  • Türkiye açısından I.Dünya Savaşı sona ermiştir.
  • Azınlıkların Türk vatandaşı sayılması ile dış güçlerin içişlerimize karışması önlenmiştir.
  • Millî Mücadele hareketi, bağımsızlık için uğraşan diğer milletlere de bir örnek olmuştur.
  • Antlaşma, I.TBMM tarafından imzalanmış, II.TBMM tarafından onaylanmıştır.

 

Lozan Antlaşması’ndan Kalan Problemler:

  • Boğazlar Komisyonu milli egemenliğimizi kısıtlayan bir unsur olmuştur. Boğazlar Komisyonu Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile kaldırılmıştır.
  • Musul alınamamış ve Irak sınır kesinlik kazanmamıştır. Musul, Ankara Antlaşması ile Irak’a bırakılmıştır (5 Haziran 1926).
  • Ege Adaları ve Batı Trakya sorunu halledilmiş, fakat daha sonraki yıllarda yine sorun haline dönüşmüştür.

 

 

İKİNCİ TBMM (11 Ağustos 1923)

 

  • Zor şartlar arasında kurulan TBMM yıpranmıştı.
  • Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923).
  • İkinci TBMM 11 Ağustos 1923’te açılmıştır.
  • İkinci TBMM 1 Ekim 1927’ye kadar çalışmıştır.
  • İkinci TBMM inkılap meclisi olarak bilinir.
  • İkinci TBMM Lozan Barış Antlaşması’nı onaylamıştır.
  • Türk ordusu İstanbul’a girmiştir (1 Ekim 1923).
  • Ankara, başkent kabul edilmiştir (13 Ekim 1923).
  • Cumhuriyet ilan edilmiştir (29 Ekim 1923).

 

ANKARA’NIN BAŞKENT OLMASI

(13 Ekim 1923)

  • Lozan Antlaşması’ndan sonra başkentin neresi olacağı tartışılmıştır.
  • Milletvekillerinin bir kısmı İstanbul’un başkent olmasını istemiştir.
  • İsmet Paşa, Ankara’nın başkent olması için tek maddelik bir kanun teklifi sunmuştur.
  • Madde kabul edilmiş ve Ankara başkent ilan edilmiştir (13 Ekim 1923).

 

Ankara’nın Başkent Olmasında;

  • Ankara’nın Türkiye’nin ortasında; askeri ve siyasi yönden güvenli bir konumda bulunması,
  • Yurdun her tarafı ile ulaşım ve haberleşmenin kolay olması,
  • TBMM’nin Ankara’da bulunması ve Kurtuluş Savaşı’nda idari merkez olması etkili olmuştur.

 

Not :

1924 Anayasası’nda ülkenin teşkilatlanmasında Ankara’ya yer verilmiş, anayasanın 89. ve 105. Maddelerine göre ülke şöyle teşkilatlanmıştır.

 

CUMHURİYETİN İLANI

(29 Ekim 1923)

 

Nedenleri :

  • TBMM’nin milli egemenliğe dayanması.
  • Milli egemenliğin ancak cumhuriyetle mümkün olması.
  • TBMM’nin Batı’yı örnek alması .
  • Saltanatın kaldırılmasıyla devlet başkanlığı sorununun ortaya çıkması.
  • Meclis Hükümeti sistemine göre bakanların seçimle belirlenmesi, bir hükümet kurulmasının çok uzun sürmesi ve icraatların gecikmesi.
  • 1923 sonbaharında Bakanlar Kurulu’nun görevden ayrılması ve bir hükümet sorununun ortaya çıkması.

 

Cumhuriyetin İlanının Sonuçları :

  • Rejim hakkındaki tartışmalar sona ermiştir.
  • Anayasada şu değişiklikler olmuştur:
  • Türkiye’nin yönetim şekli cumhuriyettir.
  • Devletin dini İslam’dır.
  • Resmi dil Türkçe’dir.
  • Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.
  • Cumhurbaşkanını meclisin seçmesi kesinleşmiştir.
  • Cumhurbaşkanının seçilmesi ile devlet başkanlığı sorunu sona ermiştir.
  • M.Kemal, İsmet Paşa’ya hükümet kurma görevini vermiştir.
  • TBMM başkanlığına Fethi Bey seçilmiştir.
  • Meclis hükümeti yerine kabine sistemine geçilmiştir.

 

 

HALİFELİĞİN KALDIRILMASI (3 Mart 1924)

 

Nedenleri :

  • Cumhuriyetin ilanı ve cumhurbaşkanının seçilmesi ile halifeliğin bir rolünün kalmaması.
  • Eski rejim taraftarlarının sığınabilecekleri tek makam olarak halifeyi görmesi.
  • TBMM’deki bazı vekillerin Halife’yi TBMM’nin üstünde kabul etmesi.
  • Halife Abdülmecid Efendi’nin talimatlara uymaması ve yetkilerini aşacak uygulamalara girişmesi.
  • Batı’yı kendine örnek alan bir ülkede halifeliğin, laikliğe ve çağdaşlaşmaya engel olabileceği endişesi.
  • Ağa Han ve Ali Han’ın İsmet Paşa’ya, Halife’nin korunması için yazdıkları mektubun İsmet Paşa’dan önce Tanin Gazetesi’nin eline geçmesi ve bunun gazetede yayınlanması.

 

3 Mart 1924’te şu kararlar alınmıştır:

  • Halifelik kaldırılmıştır.
  • Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılmış, daha sonra yerine, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
  • Erkân-ı Harbiye-i Umûmiye Vekâleti kaldırılmış, yerine Genelkurmay Başkanlığı kurularak, asker siyasetten uzaklaştırılmıştır.
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiş, eğitimde birlik ve laiklik sağlanmıştır.
  • Osmanlı Hanedanı üyelerinin sınır dışına çıkarılması kararlaştırılmıştır.

 

Sonuçları :

  • Laikliğe geçişin en önemli aşaması tamamlanmıştır.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin karakteri tam olarak ortaya konmuştur.
  • Türkiye’de ümmetçilik arayışları sona ermiştir.
  • Ulusal egemenlik güç kazanmıştır.
  • İnkılapları gerçekleştirilmek için zemin hazırlanmıştır.

 

 

 

1924 ANAYASASI (20 Nisan 1924)

  • Cumhuriyetin ilanı ile Türk Devleti’nin rejimi belirlenmiş ve eski anayasa ihtiyaçları karşılayamaz olmuştur. Bu nedenle 1924’te yeni bir anayasa hazırlanmıştır.
  • 1924 Anayasası 105 maddeden oluşmuştur.

 

1924 Anayasası’nın Bazı Maddeleri Şunlardır :

  • Egemenlik kayıtsız şartsız, milletindir.
  • Devletin yönetim şekli cumhuriyettir.
  • Devletin dini İslam, başkenti Ankara, resmi dili Türkçe’dir.
  • Devletin rejimi, başkenti ve bayrağı değiştirilemez.
  • Seçilme hakkı yalnız erkeklere aittir.
  • Cumhurbaşkanı dört yılda bir meclis tarafından ve meclis içinden seçilir.
  • Üst üste aynı kişi iki kez cumhurbaşkanı olabilecektir.
  • TBMM üyeleri dört yılda bir seçilir. Seçme yaşı 22, seçilme yaşı ise 30’dur.
  • Seçme ve seçilme hakkı yalnız erkeklere aittir.
  • Yasama, yürütme ve yargı yetkisi TBMM’nin denetimi altındadır.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin tüm vatandaşları kanun önünde eşittir.

 

1924 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler :

  • “Devletin dini İslam’dır” maddesi 1928’de anayasadan çıkarılmıştır.
  • 1937’de Atatürk İlkeleri anayasaya girmiştir.
  • Seçme yaşı 22’ye çıkarılmıştır.
  • Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmiştir.
  • Ormanlar devletleştirilmiştir.
  • Toprak reformu gerçekleşmiştir.

 

Not :

Türkiye Cumhuriyeti’nin en uzun ömürlü olan ve en çok değişiklik yapılan anayasası 1924 Anayasası’dır.

 

 

ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ DENEMELERİ

 

  • Birinci mecliste;

Tesanüt Grubu,

Halk Zümresi ve Islahat Grubu,

Müdafaa-i Hukuk Grubu,

İstiklâl Grubu adlarında gruplar oluşmuştur.

  • M.Kemal, 151 milletvekili ile Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu kurmuştur (Mayıs 1921). Başkanı da M.Kemal olmuştur.
  • Mecliste Birinci ve İkinci Grup adlarında ayrılmalar meydana gelmiştir.
  • Seçimlerin yenilenmesi kararı alınmıştır (1 Nisan 1923).
  • Seçimden sonra M.Kemal, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine, Halk Fırkası’nı kurmuş (9 Eylül 1923), başkanlığına da M.Kemal seçilmiştir. Cumhuriyetin ilanından sonra parti “Cumhuriyet Halk Partisi” adını almıştır.
  • Seçimlerde çoğunluk olarak M.Kemal taraftarları kazanmış, İkinci Grup meclise girememiştir.
  • Askerlerin görevlerini sürdürdükleri bir sırada milletvekili olamayacakları bir kanunla kabul edilmiştir (19 Aralık 1924).
  • Kazım Karabekir Paşa, Refet Paşa ve Ali Fuat Paşa ordudan ayrılmıştır.

 

 

A) TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI (17 Kasım 1924)

 

  • Kazım Karabekir Paşa, Ali Fuat Paşa, Cafer Tayyar Paşa, Adnan Bey, Rauf Bey, Refet Bey Cumhuriyet Halk Fırkası’nın icraatlarına karşı çıkmışlardır.
  • Muhalifler Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası adında yeni bir parti kurmuşlardır.
  • Başkanlığına Kazım Karabekir seçilmiştir.
  • Dine saygılı olduğunu söyleyen bu partiye eski rejim taraftarlarından büyük destek gelmiş ve kısa sürede güçlenmiştir.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’ndan cesaret alanlar, Şeyh Said önderliğinde rejim karşıtı bir isyan çıkmıştır.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).

Şeyh Said İsyanı (13 Şubat 1925)

 

İsyanın Çıkış Nedenleri:

  • İnkılapların başlaması ve eski rejim taraftarlarının bunu hazmedememesi.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın takip ettiği politika.
  • İngiltere’nin Güney Doğu Anadolu halkını Türkiye Cumhuriyeti aleyhine kışkırtması ve bir Kürdistan Devleti kurma çabaları.
  • Saltanat ve hilafetin kaldırılması.
  • Şeyh Said İsyanı 13 Şubat 1925’te başlamıştır.
  • İsyan Erzurum, Elazığ, Bitlis ve Muş’a kadar yayılmıştır.
  • Ali Fethi Hükümeti isyanı bastıramayınca istifa etmiştir.
  • Yeni hükümeti İsmet Paşa kurdu ve isyan alınan tedbirlerle bastırılmıştır.

 

İsyanın Sonuçları:

  • Takrîr-i Sükun Kanunu çıkarılmış (4 Mart 1925), kanun, 1929’a kadar geçerli olmuştur.
  • İstiklâl Mahkemeleri tekrar işlemeye başlamıştır.
  • Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası isyanda rolü olduğu gerekçesi ile kapatılmıştır (5 Haziran 1925).
  • Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketi başarılı bir şekilde bastırılmıştır.
  • İngiltere, Musul meselesini kendi lehine çözebilmek için avantaj sağlamıştır.
  • Çok partili hayata geçişin ilk denemesi başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
  • İsyan, Türkiye’de demokrasiye geçme zemininin henüz hazır olmadığını göstermiştir.
  • Ali Fethi Bey Hükümeti istifa etmiş, İsmet Paşa Hükümeti kurulmuştur.

 

Not :

Şeyh Said İsyanı, Türkiye Cumhuriyeti’ni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketidir. Bu yönüyle 31 Mart Olayı’na benzer.

 

Mustafa Kemal’e Suikast (16 Haziran 1926)

  • Eski rejim taraftarları, M.Kemal’i ortadan kaldırırlarsa yeni rejimin sona ereceğine inanmışlardır.
  • Bu nedenle M.Kemal’e İzmir’de bir suikast planlanmıştır.
  • Suikastın haber alınması üzerine suikastçılar yakalanmış ve suikastı planlayanlar İstiklâl Mahkemeleri tarafından cezalandırılmışlardır.

 

Not :

Bu suikast girişimi M.Kemal’in şahsında yeni rejime karşı yapılmış bir harekettir.

 

 

B) SERBEST CUMHURİYET FIRKASI

(12 Ağustos 1930)

 

  • Ekonomik görüşlerde ayrılan muhalifler M.Kemal’in isteğiyle Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuşlardır (12 Ağustos 1930).
  • Başkanlığına Fethi Bey getirilmiştir.
  • Parti, ekonomide liberalizmi savunmuştur.
  • İnkılaplara karşı olanlar Serbest Cumhuriyet Fırkası’na girmişlerdir.
  • Laiklik, inkılaplar ve cumhuriyet aleyhine gösteriler başlamıştır.
  • Belediye seçimleri yapıldı ve seçimleri büyük bir çoğunlukla Cumhuriyet Halk Fırkası kazanmıştır.
  • Fethi Bey, Serbest Cumhuriyet Fırkası’na eski rejim taraftarlarının katılmasından endişe etmiş ve partisini 18 Aralık 1930’da kapatmıştır.
  • İkinci kez çok partili hayata geçiş denemesi de başarısız olmuştur.
  • 1946 yılına kadar bir daha, çok partili hayata geçiş denemesi yapılmamıştır.

 

Menemen Olayı (23 Aralık 1930)

  • Derviş Mehmet ve adamları Menemen’de isyan etmişlerdir.
  • İsyanı bastırmaya gelen Asteğmen Kubilay, isyancılar tarafından öldürülmüştür.
  • Menemen İsyanı bastırılmıştır.

 

Not :

Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının çok yerinde bir davranış olduğunu göstermiştir.

 

 

C) ÇOK PARTİLİ HAYATA KESİN GEÇİŞ

 

  • Türkiye, Birleşmiş Milletler’de söz sahibi olmak istemiştir.
  • Birleşmiş milletlerin çoğu da demokrasi ile yönetilen ülkelerden oluşmuştur.
  • İsmet İnönü, ikinci bir partinin kurulmasına izin vermiştir.
  • Milli Kalkınma Partisi adında yeni bir parti kurulmuş, böylece çok partili hayata kesin olarak geçilmiştir (18 Temmuz 1845).
  • Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılıp Demokrat Parti’yi kurmuşlardır (7 Ocak 1945)
  • 1946’da açık oy, gizli tasnif ile Cumhuriyet Halk Partisi seçimleri kazanmıştır.
  • 1948 yılında Millet Partisi adında yeni bir parti daha kurulmuştur.
  • 1950’deki seçimleri gizli oy, açık tasnif ile büyük bir çoğunlukla Demokrat Parti kazanmıştır.

 

Not :

Cumhuriyet Halk Partisi’nden sonra iktidara gelen ilk parti Demokrat Parti’dir.

 

 

 

İNKILAPLAR

 

Atatürk’e göre inkılap;

Mevcut kurumların zorla değiştirilerek, Türk Milleti’ni çağın gerisinde bırakan kurumların yerine çağdaş ve en yüksek uygarlığın ihtiyaçlarına göre yenilerinin kurulması hareketidir.

 

Atatürk İnkılapları’nın Amaçları:

  • Türkiye’yi çağdaş uygarlık seviyesinin üzerine çıkarmak.
  • Türk Milleti’nin refah seviyesini yükseltmek.
  • Modern Avrupa ile Türkiye’yi bütünleştirmek.
  • Modern uygarlıkların değer yargılarını Türkiye’ye yerleştirmek.
  • Türkiye’de milli egemenliği yerleştirmek.
  • Türkiye’de demokrasinin yerleşmesini sağlamak.
  • İhtiyaçlara cevap veremeyen eski rejimin kurumlarını değiştirerek yerine çağdaş kurumları kurmak.
  • Atatürk İlkeleri’nin yerleşmesini sağlamak.

 

A) SİYASİ ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR

  • Saltanat kaldırılmıştır (1 Kasım 1922).
  • Ankara, başkent yapılmıştır (13 Ekim 1923).
  • Cumhuriyet ilan edilmiştir (29 Ekim 1923).
  • Halifelik kaldırılmıştır (3 Mart 1924).
  • Çok partili rejime geçiş denemeleri yapılmıştır:

Cumhuriyet Halk Partisi.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası.

Serbest Cumhuriyet Fırkası.

 

B) HUKUK ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

 

Nedenleri:

  • Hukukta iki başlılığın olması ve karmaşaya neden olması (Şer’î Hukuk ve Örfî Hukuk).
  • Din, mezhep, tarikat ve milliyet farklılıklarından dolayı hukuk birliliğinin bulunmaması.
  • Müslüman olmayanların kendilerine ait hukuklarının olması.
  • Ceza Hukuku’nun şahısların güvenliğini sağlamada yetersiz olması.
  • Evlenme, boşanma, miras konularında herkesin kendi dini kurallarına göre hareket etmesi.
  • Mahkemede tek yargıcın bulunması.
  • Ekonomik yaşamı düzenleyen kuralların yetersizliği.
  • Kadınların haklarını koruyan kanunların yetersizliği.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin laik bir karakter kazanma yolunda olması ve kendine Avrupa’yı örnek alması.

 

 

Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar Şunlardır :

  • İlk anayasamız olan Teşkilat-ı Esasiye yayınlanmıştır (20 Ocak 1921).
  • Cumhuriyetin ilanından sonra 1924 Anayasası kabul edilmiştir (20 Nisan 1924).
  • İsviçre Medeni Kanunu kabul edilmiştir (17 Şubat 1926).
  • İsviçre’den Borçlar Kanunu (8 Mayıs 1928),
  • Almanya’dan Ticaret Kanunu (10 Mayıs 1928),
  • İtalya’dan Ceza Kanunu (1 Temmuz 1928) alınmıştır.
  • Fransa’dan İdare Hukuku alınmış ve bazı değişiklikler yapılarak uygulamaya konulmuştur.
  • Belediye Kanunu ile kadınların belediye seçimlerinde seçmen olmalarına izin verilmiştir (30 Nisan 1930).
  • Kadınlara muhtar seçme ve köy ihtiyar heyetine seçilme hakkı verilmiştir (26 Ekim 1933).
  • Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verilmiştir (5 Aralık 1934).

 

Not : 1935 yılında yapılan seçimlerde meclise 18 kadın milletvekili girmiştir.

 

İsviçre Medeni Kanununun kabul Edilmesinin Nedenleri :

  • İsviçre Medeni Kanunu’nun Avrupa’daki medeni kanunların en yenisi olması.
  • Demokratik olması.
  • Akılcı ve pratik çözümler sunması.
  • Avrupa medeni kanunlarının tümünden yararlanılmış olması.
  • Aile hukukunun kadın-erkek eşitliğine dayanması.

 

İsviçre Medeni Kanununun Kabul Edilmesinin Sonuçları :

  • Birden fazla kadınla evlenmek yasaklanmıştır.
  • Resmi nikah zorunlu hale getirilmiştir.
  • Küçük yaşta evlenmeler kaldırılmıştır.
  • Temsilci yöntemiyle evlenmek yasaklanmıştır.
  • Boşanma konusunda erkeğe tanınan haklar kadına da tanınmıştır.
  • Boşanma halinde kadının hakları güvence altına alınmıştır.
  • Boşanma, belli şartlara bağlanmıştır.
  • Miras hukukunda kadın-erkek eşitliği sağlanmıştır.
  • Azınlıklar Lozan’da elde ettikleri haklardan vazgeçmişlerdir.
  • Hukukta birlik sağlanmıştır
  • Kadın-erkek arasındaki sosyal ve ekonomik eşitsizlikler sona ermiştir.
  • Kadınlara her işe girme hakkı verilmiştir.
  • Hukuk bakımından din ve mezhep farklılığı kaldırılmış ve vatandaşlar hukuk önünde eşit kabul edilmiştir.
  • Müslüman olmayanların Türk vatandaşı olarak kabul edilmesi ile müslüman olmayanlara da tüm haklardan yararlanma imkanı verilmiş, böylece Avrupa’nın iç işlerimize karışması önlenmiştir.

 

 

C) LAİKLİK ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

 

  • Saltanat kaldırılmıştır (1 Kasım 1922).
  • Halifelik kaldırılmıştır (3 Mart 1924).
  • Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılmıştır (3 Mart 1924).
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiş ve eğitimde laiklik uygulanmıştır (3 Mart 1924).
  • Tekke, zâviye ve türbeler kapatılmıştır (30 Kasım 1925).
  • Medeni Kanun kabul edilmiştir (17 Şubat 1926).
  • Anayasada laikliğe aykırı bulunan maddeler çıkarılmıştır. 1924 Anayasası’nın 2.maddesindeki “Devletin dini İslam’dır” ve 26.maddesindeki “TBMM’nin şer’i hükümleri yerine getireceği” şeklindeki hükümler kaldırılmıştır (10 Nisan 1928).
  • Atatürk’ün altı ilkesinin “Türkiye Devleti; cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçıdır” şeklinde anayasada yer alması kabul edilmiştir (5 Şubat 1937).

D) EĞİTİM ve KÜLTÜR ALANINDAKİ İNKILÂPLAR

 

  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir (3 Mart 1924).

Böylece:

  • Öğretim birleştirilmiş ve Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır.
  1. Medreseler kapatılmıştır.
  2. Din görevlisi yetiştirmek için İmam-Hatip Okulları ve İlahiyat Fakültesi açılması kararlaştırılmıştır.
  3. Eğitiminde laikleşme sağlanmıştır.
  4. Azınlık ve yabancı okulların dini ve siyasi amaçlı öğretim yapmalarına engel olunmuş, sınıflarında ve ders kitaplarında dini işaret ve sembollerin kullanılması yasaklanmıştır.
  5. Yabancı okullara Türkçe dersleri konmuş ve derslerin Türk öğretmenler tarafından verilmesi kararlaştırılmıştır.
  • Topkapı Sarayı müze haline getirilmiş ve Etnoğrafya Müzesi açılmıştır (1924).
  • Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun kabul edilmiştir (2 Mart 1926). Bununla:
  1. İlköğretim herkes için zorunlu hale getirilmiştir.
  2. Devletten izinsiz okul açılamayacağı belirtilmiştir.
  3. Çağdaşlığa aykırı olan dersler programlardan çıkarılmıştır.
  • Latin Harfleri kabul edilmiştir (1 Kasım 1928). Böylece:
  1. Avrupa ile yakınlaşmada önemli bir adım atılmıştır.
  2. Okuma-yazma oranı ve buna paralel olarak da kitap basımı artmıştır.
  3. Millet Mektepleri açıldı ve okuma-yazma seferberliğine başlanmıştır.
  • Türk tarihini araştırma amacıyla Türk Tarih Kurumu kurulmuştur (15 Nisan 1931).
  • Türk dilinin geliştirilmesi ve yabancı kelimelerden arındırılması için Türk Dil Kurumu kurulmuştur (12 Temmuz 1932).
  • İstanbul’daki Dârü’l-Fünûn kaldırılmış, yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur (1933). Bu üniversite içinde bir Hukuk fakültesi açılmıştır.
  • Ankara’da Dil Tarih Coğrafya Fakültesi, Yüksek Ziraat Fakültesi açılarak Ankara Üniversitesi’nin temeli oluşturulmuştur (1933).
  • Osmanlı Devleti’nin Sanayi-i Nefise Mektebi Güzel Sanatlar Akademisi‘ne dönüştürülmüştür, ayrıca Devlet Konservatuarı açılmıştır.

 

 

E) TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR

 

  • Şapka Kanunu kabul edilmiştir (25 Kasım 1925).
  • Tekke, zaviye ve türbeler kapatılmıştır (30 Kasım 1925).
  • Miladi Takvim kabul edilmiştir (26 Aralık 1925). 1 Ocak 1926’dan itibaren uygulanmaya başlanmıştır.
  • Ölçülerde değişikliği öngören kanun kabul edilmiştir (1931). Ölçülerde metre, kilo ve litre sistemi getirilmiştir.
  • Soyadı Kanunu kabul edilmiştir (21 Haziran 1934).
  • Bir kanunla “hanım, hanımefendi, ağa, bey, paşa, hoca, hafız, şeyh, molla” gibi unvanların ve Osmanlı idarecilerinin verdiği rütbelerin, nişanların kullanılması yasaklanmıştır (1934).
  • Bir başka kanunla da din adamlarının ibadethaneler ve ayinler harici dini kıyafet giymesi yasaklanmış, yalnız dinlerin resmi temsilcilerinin dini kıyafet giymelerine izin verilmiştir (1934).
  • Hafta tatili; Pazar günü olarak kabul edilmiştir (1935).

 

 

F) EKONOMİ ALANINDA YAPILAN İNKILAPLAR

 

a) Sanayi Alanındaki Gelişmeler

  • Türkiye İktisat Kongresi toplanmıştır (18 Şubat-4 Mart 1923). Bu kongrede:
  1. Misak-ı İktisadi (Ekonomik Yemin) kabul edilmiştir.
  2. Küçük imalathanelerin hızla fabrikaya çevrilmesine,
  3. Hammaddesi yurt içinde bulunan malların işlendiği sanayinin kurulmasına,
  4. Özel sektörün yapamadığı işlerin devlet tarafından yapılmasına,
  5. Özel sektöre kredi sağlayacak bir bankanın kurulmasına,
  6. İşçilerin durumunun düzeltilmesi için çalışmalar yapılmasına karar verilmiştir.
  • Osmanlı’dan kalan yıpranmış işletmeleri onarmak için Sanayi ve Maadin Bankası kurulmuştur (1925).
  • Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır (28 Mayıs 1927). Bu kanunla özel sektöre yatırım yapabilmesi için imkanlar sağlanmıştır.
  • Birinci Beş Yıllık kalkınma Planı hazırlanmıştır (1934). Bu çerçevede 1937 yılına kadar 16 fabrika ve banka kurulmuştur. Bazıları şunlardır:
  • Sümerbank,
  • Etibank ve Maden Tetkik Arama Enstitüsü (MTA),
  • Malatya, Kayseri, Ereğli, Nazilli’de pamuklu dokuma fabrikaları,
  • Bursa’da Merinos Fabrikası,
  • İzmit’te Kağıt Fabrikası,
  • Gemlik’te İpek Fabrikası,
  • İstanbul Paşabahçe’de Şişe ve Cam Sanayii,
  • Beykoz’da Deri Fabrikası,
  • Özel sektör Uşak’ta ilk Şeker Fabrikası,
  • Atatürk’ün ölümünden sonra ilk kez Karabük’te Demir-Çelik Fabrikası kurulmuştur (1939).

 

b) Tarım Alanındaki Gelişmeler

  • Âşâr (öşür) Vergisi kaldırılmıştır (17 Şubat 1925). Yerine Arazi Vergisi konmuştur.
  • Ziraat Bankası’nın çiftçiye verdiği kredi miktarı arttırılmıştır.
  • Çiftçilerin traktör kullanması için teşvikler yapılmıştır.
  • Çiftçilere ucuz makineler dağıtılmıştır.
  • Tarım Kredi Kooperatifi kurulmuştur (1929).
  • Tarımla ilgili bilimsel araştırmalar yapılması için Yüksek Ziraat Enstitüsü kurulmuştur.

 

c) Ticaret Alanındaki Gelişmeler

  • Kapitülasyonlar, Lozan Antlaşması’nda kesin olarak kaldırılmıştır (24 Temmuz 1923).
  • İş sahiplerine kredi vermesi amacıyla İş Bankası kurulmuştur (1924).
  • Kabotaj Kanunu kabul edilmiştir (1 temmuz 1926). Böylece Türk karasularında gemi işletme hakkı yalnızca Türkler’e verilmiştir.
  • Denizbank Kurulmuş ve denizcilik alanında çalışmalar hız kazanmıştır.
  • Avrupa iş dünyası ile problem yaşanmaması için hafta tatili Pazar günü olarak kabul edilmiştir (1935).

 

d) Bayındırlık Alanındaki Gelişmeler

  • Yabancı şirketlerin elinde olan demiryolları satın alınarak devletleştirilmiştir.
  • Cumhuriyetin ilanından 1938’e kadar 3,360 km yeni demiryolu döşenmiştir
  • Osmanlı Devleti zamanında Türkiye’de karayolları 18,335 km iken, 1948 yılında ise bu rakam 45,000 km’ye ulaşmıştır.
  • Kabotaj Kanunu’ndan sonra pek çok liman ve iskele yapılmıştır.

 

Not 1:

1929 Dünya Ekonomik Krizi sırasında ülke ekonomisini korumak için gümrük tarifeleri yükseltilerek dış rekabette ülkemiz sanayisi korunmaya çalışılmıştır.

 

Not 2:

1934-1939 yılları arası Devletçilik politikasının en yoğun uygulandığı dönemdir.

 

Not 3:

1939’da hazırlanan İkinci Beş Yıllık kalkınma Planı, II.Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle uygulanamamıştır.

 

 

ATATÜRK DÖNEMİNDE İZLENEN

 DIŞ POLİTİKA

 

Atatürk’ün Dış Politikasının Temel İlkeleri :

Dış politikanın temelleri Erzurum Kongresi’nde atıldı. Belirlenen politikanın ilkeleri şunlardır:

  • Rejim farkı gözetmeksizin her devletle iyi geçinilmeli.
  • Devletlere karşı aşırı düşmanlıktan ve aşırı iyimser olup bağlılıktan kaçınılmalı.
  • Geçmişten ders alarak geleceği ona göre tayin etmeli.
  • Devletlerarası ilişkilerde duygusallıktan uzak, gerçekçi ve akılcı olmalı.
  • Aksiyoner davranmalı, fakat maceraya atılmamalı.
  • Sorunların çözümünde sıra takip edilmeli.
  • Türkiye Cumhuriyeti tam bağımsız olmalı.
  • Azınlıklara verilen ayrıcalıklar sona ermeli.
  • “Yurtta sulh, cihanda sulh.”
  • Türkiye’yi çağdaş uygarlık seviyesinin üzerine çıkarmak.
  • Türk Milleti’nin refah seviyesini yükseltmek.
  • Modern Avrupa ile Türkiye’yi bütünleştirmek.
  • Modern uygarlıkların değer yargılarını Türkiye’ye yerleştirmek.
  • Türkiye’de milli egemenliği yerleştirmek.
  • Türkiye’de demokrasinin yerleşmesini sağlamak.
  • İhtiyaçlara cevap veremeyen eski rejimin kurumlarını değiştirerek yerine çağdaş kurumları kurmak.
  • Atatürk İlkeleri’nin yerleşmesini sağlamak.

 

 

A) 1923-1930 DÖNEMİ DIŞ POLİTİKA

 

a) Irak Sınırı ve Musul Meselesi

  • Kurtuluş Savaşı’nda Musul alınamamış ve İngiltere burada Manda rejimini ilan etmiştir.
  • Lozan Barış Antlaşması’nda da Musul Meselesi halledilememiştir.
  • Musul Meselesi’nin çözümü için Türkiye ile İngiltere 19 Mayıs 1924’te bir araya gelip bir konferans düzenlenmiş, ancak burada da bir sonuç alınamamış ve sorun Milletler Cemiyeti’ne götürülmüştür.
  • Milletler Cemiyeti’nde de bir sonuç alınamayınca Adalet Yüksek Divanı’na gidilmiş, fakat yine sonuç alınamamıştır.
  • Bu sırada Şeyh Said İsyanı çıkmış ve Türkiye Musul Meselesi üzerine gerektiği şekilde gidememiştir.
  • Sonunda Türkiye, Milletler Cemiyeti’nin şartlarını kabul ederek, İngiltere ile Ankara Antlaşması’nı imzalamıştır (5 Haziran 1926). Buna göre:
  • Musul ve Kerkük Irak’a bırakılacak.
  • Irak, Musul’a karşılık petrol üzerinden alınan verginin %10’unu 25 yıl süreyle Türkiye’ye verecek.
  • Hakkari sınırı Türkiye’nin lehine düzenlenecek.

 

Not :

Ankara Antlaşması ile Misak-ı Milli sınırları içinde önemli bir bölge kaybedilmiştir.

 

b) Yabancı Okullar Sorunu

  • Yabancı okulların 1925-2926 yönetmeliklerine uyması kabul edilmiştir.
  • Yabancı okulların tarih ve coğrafya derslerine Türk öğretmenlerin girmesine karar verilmiştir.
  • Ders kitaplarında Türkiye aleyhine yazıların kesinlikle konmaması şartı getirilmiştir.
  • Din derslerine yalnızca bağlı bulunulan dinin öğrencilerinin girmesine izin verilmiştir.
  • Bu şartlar Fransa ile Türkiye arasındaki iyi ilişkilerin kurulmasının gecikmesine neden olmuştur.

 

 

c) Nüfus Mübadelesi (1 Aralık 1926)

  • Lozan’da, İstanbul dışındaki Rumlar il, Batı Trakya dışındaki Türkler’in karşılıklı değişimi kabul edilmiştir.
  • Lozan’da “yerleşik” kelimesinin kullanılması daha sonra yanlış anlamalara neden olmuştur.
  • Sorunu halletmek için Milletler Cemiyeti’ne gidilmiştir.
  • Sorun çözülemeyince Yüksek Adalet Divanı’na gidilmiş, fakat sorun burada da çözülememiştir.
  • Yunanistan Türkler’in mallarına el koyunca Türkiye de kendi topraklarındaki Rumlar’ın mallarına el koymuştur.
  • Sonunda Atina’da bir anlaşma ile sorun halledilmiş ve nüfus mübadelesi gerçekleşmiştir (1 Aralık 1926).
  • Başka bir antlaşma daha yapılarak İstanbul’da yaşayan Rumlar ile Batı Trakya’da yaşayan Türkler “yerleşik” kabul edilmiştir (10 Haziran 1930).
  • Yunan Başbakanı Venizelos Türkiye’yi ziyaret etmiş ve iki ülke arasında iyi ilişkiler başlamıştır (Ekim 1930).
  • 1954’te Kıbrıs Sorunu’nun çıkması ile ilişkiler tekrar bozulmuştur.

 

 

 

 

d) Borçlar Meselesi

  • Osmanlı’nın en çok borcu olduğu ülke Fransa idi.
  • Borçların ödenmesi için 1926-1933 arası Fransa ile görüşmeler yapılmış ve ödemelerin taksitle yapılması karara bağlanmıştır.
  • 1929 Dünya Ekonomik Buhranı nedeni ile ödemeler 1954’e kadar sürmüş, 1983’e kadar faiz ödenmiştir.

 

B) 1930-1939 DÖNEMİ DIŞ POLİTİKA

 

a) Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne Girişi

(18 Temmuz 1932)

  • Milletler Cemiyeti sürekli büyük devletlerin çıkarlarını koruduğundan Türkiye, cemiyete girmeyi düşünmemiştir.
  • Musul Meselesi’nde de Milletler Cemiyeti İngiltere’ye taraf olmuştur.
  • İspanya Türkiye’ye Milletler Cemiyeti’ne girmesini teklif etmiş, Yunanistan da bu teklifi desteklemiştir (Temmuz 1932).
  • Türkiye 18 Temmuz 1932’de Milletler Cemiyeti’ne üye olmuştur.

 

b) Balkan Antantı (9 Şubat 1934)

  • Avrupa’da Demokrasi, Faşizm ve Sosyalizm çekişmeleri başlamıştır.
  • İtalya ve Almanya, Balkanlar üzerinde yayılmacı politika sergilemiştir.
  • Türkiye Balkan sınırlarını güvence altına almak istemiş ve girişimler sonunda Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında Balkan Antantı imzalanmıştır (9 Şubat 1934). Buna göre:
  • Devletler sınırlarını karşılıklı olarak garanti etmişlerdir.
  • Birbirine danışmadan hiç bir ülke başka bir Balkan ülkesiyle anlaşma imzalamayacaktır.
  • Gizli bir anlaşma ile de Balkanlı olmayan başka bir devletin saldırısına karşı nasıl davranılacağı belirlenmiştir.

 

Not 1:

Bu anlaşmaya Arnavutluk, İtalya’dan korktuğu için; Bulgaristan ise Neuilly Antlaşması’ndan memnun olmadığı ve yayılma düşüncesine sahip olduğu için katılmamıştır.

 

Not 2:

II.Dünya Savaşı ile Balkan Antantı dağılmıştır.

 

c) Montrö Boğazlar Sözleşmesi

(20 Temmuz 1936)

  • Milletler Cemiyeti’nin barışı sağlamada yetersiz olması ve İtalya’nın yayılmacı politikası Türkiye’yi endişelendirmiştir.
  • Türkiye’nin çağrısı ile Türkiye, İngiltere, Fransa, SSCB, Yunanistan, Yugoslavya ve Japonya arasında Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalanmıştır (20 Temmuz 1936). Buna göre:
  • Boğazlar Komisyonu kaldırılarak tüm yetki Türkiye’ye verilecek.
  • Türkiye boğazların iki yakasında da asker bulundurabilecek.
  • Ticaret gemilerinin geçişi serbest olacak.
  • Savaş gemilerine, zaman ve tonaj bakımından sınır getirilecek.
  • Türkiye herhangi bir savaşa girerse boğazları kapatabilecek.

 

Not 1:

Türkiye’nin boğazlarla ilgili egemenlik haklarını sınırlayan hükümler kaldırılmıştır.

Not 2:

Boğazlarda asker bulundurulması ile Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki önemi artmıştır.

 

d) Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937)

  • İtalya’nın doğu ülkeleri ile ilgili politikası Türkiye’yi doğu ülkeleri ile ortak bir savunma anlaşması yapmaya itmiştir.
  • Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabat Paktı imzalanmıştır (8 Temmuz 1937). Buna göre:
  • İlgili devletler birbirine saldırmayacaklar.
  • Birbirinin iç işlerine karışmayacaklar.
  • Milletler Cemiyeti’ne bağlı kalacaklar.

 

e) Hatay Sorunu ve Hatay’ın Türkiye’ye Katılması

(30 Nisan 1939)

  • Ankara Antlaşması ile (20 Ekim 1921) Hatay Fransa’ya bırakılmış ve burada özerk bir yönetim sağlanması kararlaştırılmıştır.
  • 1396’da Fransa, Suriye ve Lübnan’ın bağımsızlığını tanımış, ancak, Hatay üzerindeki yetkilerini Suriye’ye devretmiştir.
  • Türkiye bu durum üzerine Milletler Cemiyeti’ne başvurmuş ve 1938’de Hatay’da seçim yapılmıştır.
  • Seçim sonucu Hatay Bağımsız Cumhuriyeti kurulmuştur (2 Eylül 1938).
  • On ay sonra Hatay Meclisi Türkiye’ye katılma kararı almıştır (30 Nisan 1939).

Not :

Böylece Hatay sorunu Misâk-ı Milli yolunda Türkiye lehine sonuçlanmıştır.

 

 

ATATÜRKÇÜ DÜŞÜNCE SİSTEMİ

 

Atatürkçülük Nedir ?

Türk Milleti’nin bugün ve gelecekte her yönden bağımsızlığa, refah ve huzura ermesi, devletin milli egemenliğe dayandırılması, akıl ve bilimin öncülüğünde, Türk kültürünün çağdaş uygarlık seviyesinin üzerine çıkarılması amacıyla temel ilkeleri Atatürk tarafından belirtilen devlet yaşamına, düşünce yaşamına, ekonomik yaşama, toplumun temel kurumlarına ilişkin fikir ve ilkelere ATATÜRKÇÜLÜK denir.

 

Atatürkçülük’ün Nitelikleri :

  • Atatürkçülük bir bütündür.
  • Atatürkçülük, yabancı siyasi akımlar ve ideolojilerle açıklanamaz.
  • Atatürk ilkelerinin amacı, Atatürkçü düşünce sistemini kurmak ve geliştirmektir.
  • Atatürk ilkelerinin oluştuğu ortam, varlık-yokluk savaşının verildiği bir ortamdır.

 

Atatürk İlke ve İnkılâplarının Dayandığı Temel Esaslar :

  • Bağımsızlık ve özgürlük.
  • Milli egemenlik.
  • Milli kültürün gelişmesi.
  • Milli tarih bilinci.
  • Milli dil bilinci.
  • Vatan ve millet sevgisi.
  • Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne yükselmek.
  • Türk Milleti’ne inanmak ve güvenmek.
  • Milli birlik ve beraberlik.
  • Politikanın; ordu, okul ve dinin dışında tutulması.

 

 

 

ATATÜRK İLKELERİ

 

  • Altı Atatürk İlkesi, CHP’nin 1935 yılındaki kurultayında kabul edildi. 5 Şubat 1937’de 1924 Anayasası’na girdi. Bu ilkeler Cumhuriyetçilik, İnkılapçılıktır.

 

1) CUMHURİYETÇİLİK

  • Cumhuriyetin temel dayanağı seçimdir.
  • Cumhuriyet rejiminde egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
  • Cumhuriyet; devlet başkanının belirli bir süre için devleti yönetmesine izin verir.
  • Cumhuriyet; kuvvetler ayrılığını öngörür.
  • Anayasamıza göre Cumhuriyetçilik; değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Cumhuriyetçiliğin Sağladığı Yararlar :

  • Tüm vatandaşlar yönetime ortak olmuştur.
  • Demokrasiye geçişin zemini hazırlanmıştır.
  • Türk toplumunun gelişmesi ve çağdaşlaşması sağlanmıştır.

 

2) MİLLİYETÇİLİK

  • Milliyetçilik; “millet” gerçeğine dayanır.
  • Milliyetçilik; ait olunan milletin varlığını sürdürmesi için çalışmak ve bunu gelecek kuşaklara aktarmaktır.
  • Milliyetçilik; her alanda Türk Milleti’ni yükseltmek için çalışmaktır.
  • Milliyetçilik; ırk ve din üzerine kurulu değildir, akılcıdır.
  • Milliyetçilik; Misâk-ı Milli’yi, Türk Dili’ni ve Türk Tarihi’ni esas alır.
  • Milliyetçilik; milli ekonomi, milli egemenlik ve milli kültüre dayanır.
  • Milliyetçilik; kader birliği yapan herkesi Türk kabul eder.

Milliyetçiliğin Sağladığı Yararlar

  • Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasını sağlanmıştır.
  • Ülke din, mezhep, ırk gibi ayrım unsuru olan kavramlardan korunarak milli birlik ve beraberlik sağlanmıştır.
  • İç ve dış tehditlere karşı milli bütünlük sağlanmıştır.

 

3) HALKÇILIK

  • Halkçılık; hem milliyetçiliğin hem de cumhuriyetçiliğin tabii bir sonucudur.
  • Halkçılık; toplumdaki herkesin kanun önünde eşit olması ve kimseyi diğerinin üstünde tutmamayı öngörür.
  • Halkçılıkta devlet, halkın sorunlarını çözer ve halkın huzuru için uğraşır, halk da daha çok çalışarak üretimin artması için çaba gösterir.

Halkçılığın Sağladığı Yararlar

  • Milli egemenlik tam olarak sağlanmıştır.
  • Demokrasinin yerleşmesi sağlanmıştır.
  • Barış ortamı sağlanmıştır.
  • Kalkınma hızı arttı, ekonomi iyileşmiştir.
  • Yönetime katılma, kanun önünde eşit olma imkanı sağlanmıştır.

 

4) DEVLETÇİLİK

  • Devletçilik; devletin ekonomik hayata doğrudan müdahalesi demektir.
  • Devletçilik; özel sektörün üretim yapamadığı alanlarda devletin devreye girmesidir.
  • Devletçilik anlayışına göre devlet; ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmanın temel faktörüdür.

Devletçiliğin Sağladığı Yararlar

  • Türkiye Cumhuriyeti devlet olarak yatırımlar yapmıştır.
  • Devletçilik sayesinde Türkiye ilk kez planlı ekonomiye geçişmiştir.
  • Teknik eleman noksanlığı giderilmeye çalışılmıştır.
  • Bölgelerarası ekonomik faklılıklar ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.

 

5) LAİKLİK

  • Laiklik, Türk İnkılabı’nın en önemli esasıdır.
  • Laiklik, 1937’de anayasaya girdi.
  • Laiklik; devlet düzeninin ve kanunların dine değil, akıl ve bilime dayandırılmasıdır.
  • Laiklikte kişinin dini inancına devlet karışmaz. Kişi din ve vicdan özgürlüğüne sahiptir.
  • Laiklik; din ve vicdan özgürlüğünü sağladığı gibi, düşünce hürriyetini de sağlar.
  • Laiklikte kişi, hangi dine ya da mezhebe ait olursa olsun kanun önünde eşittir.

Laikliğin Sağladığı Yararlar

  • Din ve mezhep farkı ortadan kaldırılarak toplumsal barış ve kaynaşma sağlanmıştır.
  • Hukuk birliği sağlanmıştır.
  • Din ve vicdan özgürlüğü sağlanmıştır.
  • Çağdaşlaşma hız kazanmıştır.
  • Yabancı devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olunmuştur.
  • Sosyal hayatta dine ve insana, saygı ve hoşgörü gelmiştir.

 

6) İNKILAPÇILIK

  • İnkılapçılık; inkılapları kurmak ve benimsemektir.
  • İnkılapçılık; dünyada çağdaşlaşma adına yaşanan gelişmeleri takip etmek ve uygulamaktır.
  • İnkılapçılık, çağdaşlaşma ve uygarlık yolunda daima ileriye gitmektir.
  • İnkılapçılık, aynı zamanda inkılapları da geliştirmek demektir.

 

İnkılapçılığın Sağladığı Yararlar

  • Kişisel egemenliğe (sultanlığa) son verilerek millet egemenliği sağlanmıştır.
  • Her yönden gelişme imkanı ortaya çıkmıştır.
  • Türkiye Cumhuriyeti, inkılaplar sayesinde çağdaş bir devlet sistemine kavuşmuştur.

 

 

BÜTÜNLEYİCİ İLKELER

 

1) Milli Egemenlik

  • Cumhuriyetçiliğin bütünleyici ilkesidir.
  • Milli egemenlik, milletin kendini idare edecek kişileri kendisinin seçmesidir.
  • Egemenliğin kaynağı milli iradeye dayanır.

 

2) Milli Bağımsızlık

  • Milliyetçiliğin bütünleyici ilkesidir.
  • Milli bağımsızlık, özgür bir şekilde yaşamayı gerektirir.
  • Milli bağımsızlık, başka bir ülkeye ya da kuruluşa bağlı olmamaktır.
  • Atatürk’ün; “Ya istiklâl, ya ölüm!” sözü, milli bağımsızlığın örneğidir.

 

3) Milli Birlik ve Beraberlik, Ülke Bütünlüğü

  • Milli birlik ve beraberlik, milliyetçilik ilkesinin bütünleyici ilkesidir.
  • Milli birlik ve beraberlik, milletçe bir arada yaşamayı ve milletçe birlik olmayı sağlar.
  • Milli birlik ve beraberlik, milletin ortak ideallere bağlanmasını ve birbirini sevmesini sağlar.
  • Milli birlik ve beraberlik, vatanın bölünmez bütünlüğü sağlar.

 

4) Yurtta Sulh, Cihanda Sulh

  • Yurtta barış ve huzur içinde yaşamayı amaçlarken, diğer yandan uluslararası barış ve güvenliği de sağlar.

 

5) Akılcılık ve Bilimsellik

  • Laikliğin bütünleyici ilkesidir.
  • Akılcılık sayesinde gerçekler ortaya çıkar.
  • Bilimsellik ile hurafeler ve önyargılar yıkılıp aklın hakimiyeti gerçekleşir.
  • İnkılaplar, akılcılık ve bilimsellik ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir.
  • Hukuk, eğitim, ekonomik ve sosyal hayat akıl ve bilimin önderliğinde düzenlenmiştir.

 

6) Çağdaşlık ve Batılılaşma

  • İnkılapçılığın bütünleyici ilkesidir.
  • Türk inkılapları çağdaşlaşma ve batılılaşma yolunda yapılmıştır.
  • Çağdaşlaşma ve batılılaşma yolunda laikliğin kabul edilmesi, şapka inkılabı, harf inkılabı, halifeliğin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması, soyadı kanununun kabulü, medeni hukukun kabulü, ölçülerde değişiklik gibi çalışmalar yapılmıştır.

 

7) İnsan ve İnsanlık Sevgisi

  • Toplumun temelini insan ve insanlık sevgisi oluşturur.
  • Türk inkılabı insancıldır ve insan sevgisi temel ilke olarak benimsenmiştir.

 

8 Comments

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir