Button Text! Submit original article and get paid. Find out More

3. Ahmet Dönemi

III. Ahmet Dönemi

  • Osmanlı Devleti’nin II. Viyana Bozgunu sonrası yaşadığı toprak kayıplar’, halkın devlet yöneticilerine olan güvenini sarsmıştı.
  • Istanbul’da çıkan bir ayaklanma ile II. Mustafa tahttan indirilerek III. Ahmet padişah oldu.
  • Ahmet öncelikle iç güvenliği sağlamaya yönelik tedbirler aldı.
  • Karlofça Antlaşması ile kaybettiği toprakları geri alabilmek amacıyla Rusya, Venedik ve Avusturya ile savalar yaptı. Fakat kaybettiği toprakları geri alamadığı gibi yeni topraklar da kaybetti.
  • Bu dönemde İran’a da savaşlar yapıldı.

Osmanlı-Rus İlişkileri

  • Rusya, 18. Yüzyılda Baltık Denizi üzerinden sıcak denizlere çıkabilmek için isveç’le mücadeleye başladı.
  • Isveç kralı Demirbaş Şarl’ın Poltova Savaşı’nda Rus çarı I. Petro’ya yenilerek Osmanlı topraklarına sığındı.
  • Isveç kralını takip eden Rus ordularının Osmanlı topraklarını tahrip etmeleri üzerine Osmanlı-Rus Savaşı başladı.
  • 1711 yılında yapılan savaşı Osmanlılar kazandı.
  • Prut bataklıklarında Rus ordusunu yok etme fırsatını bulan Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa’nın yeniçerilere güvenmemesi üzerine Rusların teklifi ile Prut Antlaşması yapıldı (1711).

Prut Antlaşması’yla:

  • Kaybedilen Azak Kalesi geri alındı.
  • Rusya, Istanbul’da elçi bulunduramayacaktı.
  • Rusya, Lehistan’ın iç işlerine karışmayacaktı.
  • Demirbaş Şarl ülkesine serbestçe geri dönebilecekti.
  • Prut Antlaşması, Osmanlı Devleti’ne fazla bir katkı sağlamamış, ancak kaybedilen toprakların geri alınabileceği düşüncesini artırmıştır.

Osmanlı-Venedik İlişkileri

  • Osmanlı Devleti, Karlofça Antlaşması’yla Venedik’e bıraktığı Mora Yarımadası’nı geri almak istiyordu.
  • Venedik’in Ortodoks Mora halkına baskı yapması üzerine Mora halkı Osmanlılardan yardım istedi. Ayrıca, Venedik’in Akdeniz’de Osmanlı gemilerine saldırmasıyla Osmanlılar, Mora Yarımadası’nı aldı (1715)

Osmanlı-Avusturya İlişkileri

  • Osmanlıların Ruslara ve Venedik’e karşı başarılı olması, Avusturya’yı rahatsız etti.
  • Karlofça Antlaşması’nın şartlarının çiğnendiğini ileri süren Avusturya, Osmanlı Devleti’ne savaş açtı.
  • 1716’da Osmanlı-Avusturya savaşları başladı.
  • Osmanlı Devleti, Petervaradin Savaşı’nda yenildi.
  • Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın isteği, İngiltere ve Hollanda’nın aracılığıyla 1718 yılında Pasarofça Antlaşması imzalandı.

Pasarofça Antlaşması’na göre;

  • Mora Yarımadası, Osmanlı Devleti’ne bırakıldı.
  • Dalmaçya kıyıları, Arnavutluk ve Hersek kıyılarındaki bazı kaleler Venediklilere bırakıldı. Böylece, Venedikliler Ege kıyılarından uzaklaştırılmış oldu.
  • Belgrad, Banat, Sırbistan’ın kuzeyi ve Eflâk’ın batısı Avusturya’ya verildi.

Belgrad’ın Kaybedilmesinin Osmanlı Devleti Açısından Sonuçları

  • Avrupa’da güçler dengesi Osmanlı’nın aleyhine döndü.
  • Avusturya’nın Osmanlı topraklarına göz dikmesi, Osmanlı’yı yeni tedbirler alma yoluna itti.
  • Osmanlı Devleti, Balkanlarda merkezi otoriteyi güçlendirdi.
  • Kaybedilen toprakların geri alınma umudu sona erdi.
  • Avrupa’yı yakından tanıma çabasına girildi.

Osmanlı-İran İlişkileri

  • Yüzyılda Iran’da iç karışıklıklar çıktı. Bu süreçte Dağıstan, Osmanlı kontrolüne girdi.
  • Ve 17. Yüzyıllarda Osmanlı-Iran mücadelesinden faydalanan Ruslar güneye inip Azerbaycan’a komşu oldular.
  • Osmanlılar, Rus yayılmasını engellemeye çalıştılarsa da başarılı olamadılar.
  • Rus çarı I. Petro, İran ve Orta Asya üzerinden Hindistan’la doğrudan ticaret yapmak istiyordu. Bu amaçla, Hazar Denizi’ne donanma indirerek Hazar kıyılarına ve Kafkaslara hâkim olmak istiyordu.
  • Prut yenilgisi sonrası hedefini Iran olarak belirleyen Rusya, İran’ın kuzeybatısını ele geçirdi.
  • Osmanlı Devleti, Rusya’yı durdurmak için İran Seferi’ne çıktı.
  • İran’ın Kafkasya topraklarına giren Osmanlılar, Rusya’nın daha güneye inmesini engelledi.
  • Osmanlı-Rus savaşının çıkma ihtimali üzerine Fransa’nın arabuluculuğu ile İstanbul Antlaşması imzalandı (1724).
  • Bu antlaşmaya göre, İran’ın Kafkasya’daki toprakları iki devlet arasında paylaşıldı.
  • Rusya, Azerbaycan topraklarını işgal etti.
  • Bu paylaşımı kabul etmeyen İran ile Osmanlı Devleti arasında aralıklarla devam eden savaşlar 1779 yılına kadar sürdü.
  • Bu savaşlar sonunda, Ahmet Paşa Antlaşması (1731), İstanbul Antlaşması (1732), II. Kasr-ı Şirin (Kerden) Antlaşması (1746) antlaşmaları imzalandı.
  • 1776-79 savaşlarından bir sonuç alınamadı.
  • 1639’da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile belirlenen sınırlar günümüzde de büyük ölçüde geçerliliğini korumaktadır.

III. Ahmet Dönemi Islahatları

Lale Devri

  • Damat İbrahim Paşa’nın sadrazamlık yaptığı 1718-1730 yılları arasında yaşanan, Avrupa devletleri ile barış siyasetinin sürdüğü döneme Lale Devri denir.
  • Bu dönem adını, lalenin ve lale motiflerinin moda olmasından dolayı aldı.
  • Bu dönemde, diplomasi, bilim, sanat ve eğitim alanında yaşanan gelişmelerin yanında, özellikle başkent Istanbul’da eğlence hayatı yaygınlaşmıştır.

Lale Devri’nde;

  • Avrupa’yı yakından tanımak amacıyla Viyana, Paris, Moskova ve Varşova gibi başkentlere ilk defa geçici elçiler gönderildi. Bu elçilerin gözlemler’, Osmanlı ıslahat hareketlerinde etkili oldu.
  • Paris elçisi Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi, gözlemlerini Sefaretnâme adlı eserinde topladı. Bu eser, Osmanlı’nın Batı’ya açılan ilk penceresidir.
  • Osmanlılarda ilk matbaa Yirmi Sekiz Mehmet Çelebi’nin oğlu Sait Mehmet Efendi ile İbrahim Müteferrika tarafından Istanbul’da açılmıştır (1727).
  • Doğu ve Batı’dan tercüme edilen eserler matbaada çoğaltılarak basıldı.
  • Matbaa, kültürel gelişimi hızlandırdı. Kitaplar, daha ucuza okuyucuyla buluştu.

Lale Devri’nde ayrıca;

  • Kütüphaneler açıldı.
  • İlk kez çiçek aşısı uygulandı.
  • itfaiye ocağı kuruldu.
  • İlk kağıt fabrikası kuruldu.
  • Mimarlıkta, mOsikide, edebiyatta çok güzel eserler verildi.
  • Batılılaşma özellikle saray çevresinde hız ka zandı.
  • Batı ürünleri, süs eşyaları ve sanat eserleri Osmanlı ülkesine girmeye başladı.
  • Lale Devri, Patrona Halil İsyamyla sona erdi (1730).

Leave a Reply