Button Text! Submit original article and get paid. Find out More

4. Mehmet dönemi (1648-1688)

3.KONU

Iv. Mehmet dönemi (1648-1688)

  1. MEHMET DÖNEMİ ISLAHATLARI
  • Murat’ın ölümünden sonra yerine, İbrahim padişah oldu.
  • İbrahim dönemi, vezirlerin yönetime karıştığı, yeniçerilerin çokça isyan çıkardığı,
  • iç karışıklıkların çokça yaşandığı bir dönemdir.
  • 1648’de yeniçerilerin bir isyanıyla İbrahim tahttan indirlmiş ve yerine çocuk yaşta IV. Mehmet padişah olmuştur.
  • Mehmet, kendisi yönetecek çağa gelinceye kadar, ülkeyi IV. Mehmet’in annesi ve vezirler yönetmiştir.
  1. MEHMET DÖNEMİ ISLAHAT ÇALIŞMALARI
  • Ülke yönetiminde kontrolü eline alan IV. Mehmet, kötü gidişe son verebilmek amacıyla bazı devlet adamlarını görevlendirdi.

Tarhuncu Ahmet Paşa

  • Maliye alanında ıslahatlar yapmıştır.
  • Has ve zeamet gelirlerini doğrudan hazineye aktardı.
  • Devletin gelir ve gider dengesini sağlamaya çalıştı.
  • Saray masraflarını kıstı, hediyeler verilmesini azalttı.
  • Rüşveti engellemeye çalıştı.
  • Hazineye borçlu olanlardan tahsilat yaptı.

Köprülü Mehmet Paşa’nın istekleri

  • Padişah ve annesinin kendisine güvenmesi,
  • isteklerinin padişah tarafından hemen karşılanması
  • Şikayet durumunda önce kendisine sorulması
  • Sözlerine itimat edilmesi,
  • Atayacağı kişilere karışılmaması,

Köprülü Mehmet Paşa’nın Islahatları

  • Padişaha sunduğu şartları kabul edilen Köprülü Mehmet Paşa,
  • Orduyu disiplin altına aldı.
  • Hatalı gördüğü devlet adamlarını görevden uzaklaştırdı.
  • Görevini yapmayan memur ve askerin maaşını kesti.
  • Görüş ayrılığındaki din adamlarının yerlerini değiştirdi.
  • Donanmayı düzenledi.
  • Ordu ve donanma ile ilgili yaptığı ıslahatlar başarılı oldu.
  • Venediklilerden Bozcaada ve Limni adaları geri alındı.
  • Erdel isyanını bastırararak devlet otoritesini artırdı.

Köprülü Fazıl Ahmet Paşa

  • Köprülü Mehmet Paşa’nın ölümünden sonra yerine oğlu Fazıl Ahmet Paşa sadrazam oldu.
  • Ekonomik ve askeri alanda ıslahatlara önem verdi.
  • Devlet giderlerini kıstı.
  • Bütçe açığını azalttı.
  • Orduyu yeniden düzenledi.
  • Topçu sınıfını güçlendirdi.
  • Fazıl Ahmet Paşa, İstanbul Çemberlitaş’ta kütüphane kurdu.

XVII. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

  • Islahatlar, kişilere baplı kalmış, devamlılık olmadığı için sonuca ulaşılamamıştır.
  • Nedenleri araştırılmadan sorunlara çözüm arandığı için kalıcı çözümler bulunamamıştır.
  • Avrupa’daki gelişmeler takip edilememiştir.
  • Islahatlar daha çok askeri alanda olmuştur.
  • Islahatlara, yeniçeriler, devletr adamları, saray kadınları ve ulema engel olmaya çalışmıştır.
  • Baskı ve şiddet yoluyla devlet otoritesi sağlanmak istenmiştir. Bu durum, ıslahatların halk tarafından benimsenmesine engel olmuştur.

Siyasi Islahatlar

  • Devlet kadrolarına işin ehli olan kişileri atadı.

Ekonomik Islahatlar

  • Saray masrafları azaltıldı.
  • Devletin gelir ve giderleri dengelenerek maliye düzenlendi.
  • Hazineye borcu olan kişilerden bu borçları tahsil edildi.
  • Divan üyeleri ve bazı yöneticilerden hazineye para aktarıldı.

Askeri Islahatlar

  • Savaştan kaçan yeniçeriler cezalandırıldı.
  • Ordu disiplin altına alındı.

Sosyal Islahatlar

  • Kütüphaneler açıldı.
  1. MEHMET DÖNEMI SİYASİ OLAYLAR’

Osmanlı-Venedik İlişkileri

  • Girit adasını ellerinde bulunduran Venedikliler, Osmanlı ticaret ve hac gemilerine saldırıyorlardı.
  • Akdeniz’de tam bir hâkimiyet sağlanabilmesi için Girit’in alınması gerekiyordu.
  • 1645’te Girit kuşatıldı.
  • Venedik kuşatma sırasında Çanakkale Boğazı’nı abluka altına aldı.
  • Papalık, Fransa ve İspanya Venedike yardıma geldi.
  • Kuşatma tam 24 yıl sürdü.
  • 1669’da Köprülü Fazıl Ahmet Paşa döneminde ada fethedilebildi.
  • Kuşatmanın uzun sürmesi, Osmanlı ekonomisini ve donanmasını yıpratmıştır.
  • Donanmanın eski gücünde olmadığı da belli olmuştur.

OsmanlıAvusturya İlişkileri

  • 1606 Zitvatorok Antlaşması’yla başlayan iki ülke arasında barış, Avusturya’nın Erdel Beyliği’nin iç işlerine karışmasıyla bozuldu.
  • 1662’de başlayan savaşlarda, Uyvar Kalesi ele geçirildi.
  • 1664’te Avusturya’nın isteğiyle Vasvar Antlaşması imzalandı. Buna göre;
  • Uyvar ve Neograd Osmanlı’ya bırakılacak.
  • Avusturya, Osmanlı Devletine savaş tazminatı ödeyecek.
  • Erdel, Osmanlı Devleti’ne bırakılacaktı.

OsmanhLehistan İlişkileri

  • Lehistan’ın Osmanlı denetimindeki Ukrayna Kazakları’na saldırması üzerine padişah IV. Mehmet Lehistan’a sefere çıktı.
  • Bazı kaleleri kaybeden Lehistan barış istedi.
  • 1672’de imzalanan Bucaş Antlaşması’na göre;
  • Podolya Osmanlı’ya bırakıldı.
  • Ukrayna, Osmanlı egemenliğindeki Kazaklara bırakıldı.
  • Lehistan, yılda 200 bin altın vergi verecekti.
  • Vergi maddesini Leh Diyet Meclisi’nin kabul etmemesi üzerine savaşlar yeniden başladı.
  • 1676’da Bucaş Antlaşması, vergi maddesi hariç aynen kabul edildi.
  • Bucaş Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin toprak kazandığı son antlaşmadır.
  • Bu antlaşmayla Batı’da en geniş sınırlara ulaşılmıştır.

OsmanlıRusya İlişkileri

  • Rusya, Osmanlı himayesindeki Özi Kazakları’na saldırınca, Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sefere çıktı.
  • 1678’de Çehri Kalesi alındı.
  • Rusya’nın isteğiyle Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması imzalandı. Buna göre;
  • Kiev, Ruslarda kalmaya devam etti.
  • Özi (Dinyeper) nehri iki devlet arasında sınır oldu.
  • Bahçesaray Antlaşması, ilk Osmanlı-Rus antlaşmasıdır.
  1. Viyana Kuşatması
  • 1683 Yılında Katolik Avusturya’nın Protestan Macarlara baskı yapması üzerine Macar kontu Tökeli İmre, Osmanlı Devleti’nden yardım istedi.
  • Sadrazam Fazıl Ahmet Paşa, Vasvar Antlaşması gereği bu yardım isteğini kabul etmedi.
  • Fazıl Ahmet Paşa’nın ölümünden sonra sadrazam olan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, bazı komutanlarının karşı çıkmasına rağmen Viyana’yı kuşattı.
  • Fransız, Alman ve Lehlerlerden oluşan Haçlı ordusu, Avusturya’ya yardıma geldi.
  • Kuşatma sırasında Kırım hanına Leh kuvvetlerinin Tuna Nehri’ni geçmesini engelleme görevi verilmişti.
  • Kırım hani Leh ordunu engellemeyince Osmanlı ordusu, iki ateş arasında kaldı.
  • Büyük kayıpların verildiği kuşatma başarısız oldu(1683).
  • Viyana bozgunundan sonra Avusturya, Lehistan, Malta, Venedik ve Rusya, Osmanlılara karşı bir birlik kurdular.
  • Bu birliğin oluşumunda papa etkili oldu. Osmanlı’yı Avrupa’dan atmak isteyen devletler, kurdukları bu birliğe Kutsal ittifak adını verdiler.
  • Kurulan bu birlik, dört cepheden Osmanlı Devleti’ne saldırdı.
  • Zaman zaman başarılar sağlandıysa da, Salankamen ve Zenta seferlernde büyük yenilgiler alındı.
  • 16 yıl süren mücadeleler sonunda Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı.

Karlofça Antlaşması (1699)

  • İngiltere ve Hollanda elçilerinin aracılığında yapılan görüşmeler sonunda, Osmanlı ile Avusturya, Venedik ve Lehistan arasında imzalanan antlaşmadır.

Karlofça Antlaşması’nın Maddeleri

  • Mora Yarımadası, Dalmaçya kıyıları ve Ayamavra Adası Venedik’e verildi.
  • Podolya ve Ukrayna Lehistan’a verildi.
  • Temeşvar ili ve Banat Yaylası hariç tüm Macaristan ve Erdel, Avusturya’ya verildi.
  • Bu antlaşma 25 yıl sürecekti.
  • Antlaşma, Avusturya’nın kefilliği altında olacaktı.

Karlofça Antlaşması’nın Sonuçları

  • Osmanlı Devleti’nin Batı’da bu kadar büyük ölçüde toprak kaybettiği ilk antlaşmadır.
  • Avrupa, Osmanlı karşısında savunma durumundan saldırıya geçti.
  • Türklerin Avrupa’daki ilerleyişi durdu ve geri çekiliş başladı (1921 Sakarya Zaferi’ne kadar).

İstanbul Antlaşması

  • Rus delegesinin imza yetkisi olmadığı için Rusya, Karlofça Antlaşması’nı imzalamadı.
  • Rusya ile bir yıl sonra, 1700 yılında İstanbul Antlaşması imzalandı.

İstanbul Antlaşması’nın Maddeleri

  • Azak Kalesi, Rusya’ya verilecekti.
  • Rusya, Istanbul’da sürekli elçi bulundurabilecekti.

Önemi

  • İstanbul Antlaşması ile Ruslar, Azak Kalesi’ni alarak Karadeniz’e inme politikasında ilk adımı atmış oldular.

XVII. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ’NDE KÜLTÜR, BİLİM, SANAT VE MİMARİ

  • Yüzyıl Avrupası’nda bilim ve sanat alanında önemli gelişmeler görülürken, Osmanlı Devleti’nde aynı paralellikte önemli gelişim görülmemektedir.
  • Yine de hiçbir şey yapılmamış değildir.
  • Matematik, tıp ve astronomi alanında çeviriler yapılmış, önceden yazılmış eserlerin açıklamaları yazılmıştır.
  • Edebiyat, tarih, müzik ve güzel sanatlar alanlarında yeni eserler ortaya konulmuştur.
  • Hat sanatında Hattat Hafız Osman’ın önemli eserleri vardır.
  1. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Sanatçılar ve Bilim İnsanları

Evliya Çelebi

  • yüzyılda yaşamış bir Türk gezginidir.
  • Seyahatnâme adındaki 10 ciltlik eserinde gezip gördüğü ülkelerin ve şehirlerin coğrafyası ve kültürü hakkında bilgi

Kâtip Çelebi

  • Tarih, coğrafya ve felsefe alanlarında çalışmaları vardır.
  • Cihannüma, Mizan-ül Hakk, Tuhfetü’l Kibar fi Esfâri’l Bihar, Düstûrul Amel fi Islâhi’l Halel yazdığı kitaplardır.

Nâbl

  • Toplum ve sosyal hayatla ilgili şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde toplumsal sorunlaran çözümler sunmaya çalışmıştır.
  • Hayrabad ve Tuhfetü’l Harameyn önemli eserleridir.

Nâima

  • Osmanlı Devleti’nin ilk resmi tarihçisidir (vakanüvis).
  • Yaşadığı dönmedeki olayları anlattığı Naima Tarihi adlı eseri vardır.

Nefl

  • Türk edebiyatının en önemli hiciv şairlerindendir.
  • Sihamı Kaza (Kaza Okları) önemli bir eseridir.
  • Dönemin sadrazamları ve devlet adamlarına yönelik eleştirel şiirler yazmıştır.

Itri

  • Türk musıkisine büyük katkılar yapmış önemli bir bestekârdır.
  • 42 adet bestesi vardır.
  • Nevakâr makamın’ bulmuştur.
  • “Tuti-i mucize-i guyem” isimli eserin bastecisidir.
  • Bayram namazlarında okunan Salatı Ümmiyeiyi de o bestelemiştir.

Karacaoğlan

  • Aşk, gurbet, doğa, sıla özlem’ ve ölüm üzerine şiirler yazmış halk ozanıdır.
  • Şiirlerini hece ölçüsü ve yaşadığı bölgenin konuşma diliyle yazmıştır.

 

2 Comments

Leave a Reply