Tıklayın YKS Netlerinizi artıralım... Hafıza Teknikleriyle YKS'ye Hazırlanmak İster Misiniz?

KPSS Ders Notları Kısa

KPSS Ders Notları Kısa

  • Türklerin ilk ana yurdu Orta Asya’dır.
  • Orta Asyanın en eski kültürü Anav Kültürürdür.
  • Türklerin ilk ataları Afanasyevo kültür çevresinde yaşanmıştır.
  • Tarihte ilk türk topluluğu İskitlerdir.
  • Tarihte ilk türk kadın hükümdar Tomris’tir.
  • Tarihte kurulan ilk türk devleti Asya Hunlarıdır.
  • Türk tarihinin ilk bağımsızlık ayaklanması Kürşat ayaklanmasıdır.
  • Türklere ait alfabeler; Göktürk ve Uygur alfabeleri
  • İstanbulu kuşatan ilk Türkler Avarlardır.
  • Anadolu’ya sefer düzenleyen ilk türk toplulukları; Hunlar ve Sabirler.
  • Tuna Bulgarları Slavlara vatan, millet ve devlet kavramlarını öğretmişlerdir.
  • Tarihte ilk kez para kullanan Türk devleti Göktürkler.
  • Tarihte ilk kez adına para basan türk hükümdar Baga Tarkan(Türgişler)
  • Müslümanlarla ilk kez mücadele eden türk boyu Hazarlar.
  • Tarih öncesinin devirlere ayrılmasında araç-gereç yapımında kullanılan malzemeler etkili olmuştur.(taş-bakır-demir)
  • Tarihi çağlar ise evrensel nitelik taşıyan olaylar etkili olmuştur.(yazının icadı- İstanbul’un Fethi vb.)
  • Tarih yazının bulunuşuyla  başlar. tarih öncesi devirlerde yazılı kaynağa rastlanmaz.
  • İnsanların kontrolü dışında meydana gelen doğa olayları tarihin konusu değildir.(deprem-sel vb.)
  • Yarımburgaz mağarası; Türkiye’deki bilinen  en eski yerleşim yeridir.
  • Çayönü; Türkiye ve Güneydoğu Avrupa’da tarımsal üretimin yapıldığı ilk yerdir.
  • Çatalhöyük; insanlık tarihinin ilk şehir yerleşmesidir.

 

----

Orta Asya türk devletlerinde toplum yapısı:

  •       Oguş(aile)
  •        Urug(soy)
  •        Boy(sülale)
  •        Budun(millet)
  •        İl-El(devlet)

Türklerde mimari eser, yazılı edebiyat ve yazılı hukuk kuralları Uygurlarla beraber başladı.

DEVLET BİÇİMLERİ

a-Egemenliğin Kaynağına Göre Devlet

----
  • Mutlakıyet: Egemenliğin tek kişide olması(mutlak monarşi).
  • Meşruti monarşi: Tek kişinin yanında bir de meclisin olması.
  • Cumhuriyet:Egemenliğin doğrudan halktan yana olması.(doğrudan- yarı doğrudan- temsili demokrasi).

b- Egemenliğin Kullanış Şekline Göre Devlet

  • Demokratik devlet: Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin halkın elinde olması.
  • Sosyal devlet: Halkın eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik ihtiyaçlarını görev bilen yönetim.
  • Totaliter devlet: Baskıcı yönetim(diktatörlük).
  • Oligarşik devlet: Bir zümre egemenliğine dayalı yönetim.
  • Otokratik devlet: Yasama, yürütme ve yargı işlerinin tak elde toplanması.

c- Örgütlenme Biçimlerine Göre Devlet

  • Üniter Devlet: Ülkenin bir merkezden yönetilmesi.(tek yasa)
  • Federal devlet: Her federatif devlet iç işlerinde serbest dış işlerinde merkeze bağlı olması.(birden fazla yasa)
  • Şehir devletleri: Her şehrin iç ve dış işlerinde serbest hareket etmesi.
  • Ulus devlet: Tek bir milletten oluşan devlet.
  • İmparatorluk: Geniş sınırlara sahip çok uluslu devlet.

d- Ekonomik Yapısına Göre Devlet

  • Kapitalist(liberal): serbest yaşama koşullarında kar esasına dayanan siyasi hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı özel mülkiyetin esas olduğu devlet.
  • Sosyalist devlet: Ekonomik faaliyetlerin devlet tarafından düzenlendiği, üretimin toplumsal ihtiyaçlara göre gerçekleştirildiği, üretim araçların devlet mülkiyetinde olduğu devlet.
  • Karma ekonomi: Devletin ve özel sektörün aynı anda ekonomide yer aldığı yönetim.

e- Devlet-Din İlişkisine Göre Devlet^

  • Laik devlet: din ve devlet işlerinin birbirinden ayrı yürütülmesi.
  • Teokratik devlet: devlet yönetiminde dini kuralların etkili olduğu ve hukukun dine dayandığı yönetim şekli.

MİLLİ GÜVENLİK BİLGİSİ

----
  • Milli güvenliğin tespitinden sorumlu kurumlar; Bakanlar Kurulu ve MGK
  • MGK Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanır.
  • Milli Strateji: Bir ulusun varlığını  ve refahını sağlamak ve korumak için uygulanan genel siyaset.
  • Milli Güç: bir milletin milli hedeflerine ulaşabilmek için yararlanabileceği maddi ve manevi kaynakların tümüdür.

Milli Güç unsurları:

  •  Siyasi Güç : Bir devletin milli hedeflerine erişmek, erişilenleri koruyup geliştirmek ve milli menfaat sağlamak amacıyla kullandığı siyasi kuvvetlerin toplam verimidir.
  • Askeri Güç : Ulusal politikanın uygulanmasında ve ulusal hedeflerin elde edilmesinde kullanılan fiziki güce “askeri güç” denir.
  • Ekonomik Güç : Milli gücün tüm unsurlarının gelişip güçlenmesi için gereken maddi ve parasal ihtiyaçlar, ekonomik güç tarafından karşılanır.
  • Nüfus (Demogratik) Güç : Bir ülkede yaşayan insanların sayısı nüfus gücünün başlıca etkenlerinden biridir.
  • Coğrafi Güç : Bir devletin coğrafyasına ait canlı veya cansız, doğal ve yapay, gerçek ve nispi (göreli) tüm değerler onun milli gücünün coğrafi unsurunu oluşturur.
  • Bilimsel ve Teknolojik Güç : Günümüzde bilim ve teknoloji alanlarında etkin ve yeterli bir düzeye ulaşamayan devletler büyük topraklara, zengin doğal kaynaklara sahip olsalar bile büyük ve güçlü devletler arasında sayılmazlar.
  • Psiko – Sosyal ve Kültürel Güç : Psiko – sosyal ve kültürel güç toplumun sahip olduğu ve tarihten gelen maddi ve manevi değerlerin topluma sağladığı güçtür. Buna kısmen “moral güç” de denilebilir.
  • Türkiye’nin ekonomik hedefleri; yurttaşına her türlü hizmeti ulaştıran devlet olmak.
  • Türkiye’nin askeri hedefleri; iç ve dış tehditlere karşı vatandaşı uyarmak ve korumak.
  • Türkiye’ye yönelik iç tehditler; devlet düzenini değiştirmek için yapılan faaliyetler örgütler ve dil, din, ırk, düşünce  ve mezhep farklılıklarını kışkırtma.

Türkiye’ye yönelik dış tehditler:

  • Jeopolitik konumundan dolayı tehditler
  • Gelişmiş devletlerin Ortadoğu ve Türkiye’ye yönelik tehditleri
  • Çevre(komşu) ülkelerden gelebilecek tehditler.

Milli Menfaat: Bir ulusun güvenliği, refahı ve mutluluğu için gerekli olduğuna inandığı unsurlardır.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin unsurları: KKK, HKK, DKK, JGK

Jeopolitik Konum: Bir toprak parçasının bölge ve dünya siyasetindeki konumuna denir.

----

AB 25 Mayıs 1957 yılında kuruldu. Üye ülke  sayısı 28.

Türkiye AB’ne tam üyelik başvurusu 14 Nisan 1987’de yaptı. 10 Aralık 1999 Helsinki zirvesinde kabul edildi.

 NATO’nun kuruluş amacı; Sovyet Rusya’nın tehdidine karşı önlem almak.Türkiye NATO’ya 1952de üye oldu.

BM’nin kuruluş amacı(1945); dünya barışını korumak, ülkeler arasında ilişkileri geliştirmek.

 

BM örgütünü oluşturan organlar:

  • Genel Kurul
  • Güvenlik Konseyi
  • Ekonomik Ve Sosyal Konsey
  • Vesayet Konseyi
  • Uluslararası Adalet Divanı
  • Genel Sekreterli

​Türkiye’nin üye olduğu uluslararası kuruluşlar:

  • AGİK(Avrupa Güvenlik Ve İşbirliği Teşkilatı)
  • KEİ(Karadeniz Ekonomi İşbirliği)
  • ECO(Ekonomi İşbirliği Teşkilatı)

Seferberlik türleri:

  • Genel Seferberlik
  • Bölgesel Seferberlik
  • Silahlı Kuvvetler Seferberliği

Harp(savaş) türleri:

  • Soğuk Savaş(Politik- Teknolojik-Ekonomik)
  • Silahlı Savaş(Sıcak savaş)
  • Özel Harp( Gayri Nizami Harp-Psikolojik Harp)
  • Gayri Nizami Harp örneği; Kuvayi Milliye birliklerin Kurtuluş Savaşında vermiş olduğu harp.

 

----

İSLAM BİLGİNLERİ

  • İbn-i Türk(9.yy): Cebirle İlgilenmiştir. Özellikle ikinci dereceden denklemler üzerindeki çalışmaları önemlidir.
  • Harezmî(780-850): Cebirle ilgi çalışmaları ile ünlüdür. Matematikte sıfırı ilk kez kullanan kişidir. Astronomi ve coğrafya ile de ilgilenmiştir.
  • Farabi(870-950):  Aristo’nun fikirlerini İslam dünyasına yaymıştır. Muallim-i Sani(ikinci öğretmen) olarak anılır. Avrupa’da Alfarabyus olarak tanınır. Başlıca eserleri; İhsaü’l İlim, El-Medinettü’l Fazıla ve Kitabü’l Musiki.
  •  El Biruni(973-1051): Serbest düşünceyi savunmuştur. Çok çeşitli alanlarda çalışmalar yapmıştır.(Matematik, Coğrafya, Eczacılık…) Enlem ve boylamları tespit etmiş, dünyanın güneş etrafında dönüşünü bir yılda gerçekleştirdiğini söylemiştir.
  •  İbn-i Sina(980-1037): Avrupa’da Avicenna olarak tanınır. El- Kanun Fi’t-Tıp Avrupa’da ders kitabı olarak okutulmuştur.
  •  İmam gazali(1058-1111): İslam felsefecisidir. Melikşah zamanında yaşamış ve Nizamiye Medresesinde ders vermiştir. En ünlü eseri İhyaü’l-Ulumiddin eseridir.
  •  Uluğ Bey(1394-1449): Timur’un torunudur. Astronomi bilgini, aynı zamanda devlet adamıdır. Heyet cetveli ile yıldızların fihristini yapmıştır.
  •  Ömer Hayyam: Astronomi ile ilgilendi. Rubaileri ile ünlüdür. Melikşah adına “Celali Takvimi”ni düzenledi.
  • Gazali(1058-1111): fıkıh ve kelam alanında çalışmıştır. En önemli eseri İhya-ul Ulumiddin. Bağdat Nizamiye Medresesi baş müderrisidir.
  • İbni Haldun(1332-1406): Tarih ve sosyoloji. en önemli eseri Mukaddime.

 

BAZI TARİHİ KAVRAMLAR

  • AHİLİK: Anadolu’da İslam inançları çerçevesinde oluşmuş esnaf örgütü.
  • MİNYATÜR: ışık, gölge, hacim duygusu yansıtmayan küçük renkli resim sanatı.
  • FETRET:Taht kavgaları yüzünden ülkenin hükümdarsız kaldığı dönem.
  • IKTA: Belirli ölçülerdeki bir arazinin hizmet karşılığı bir kimseye verilmesi.
  • LONCA: Küçük esnaf ve zanaatkarların kendi iş alanlarına göre kurdukları teşkilat.
  • ASHAB-ı SUFFA: Hz. Muhammed döneminde Mescid-i Nebevide eğitim alan kişilerdir.
  • BELAGAT: sözün veya yazının istenilen etkiyi sağlayacak şekilde güzel ve sanatlı olması.
  • MEVALİ: Emevilerin Arap olmayan Müslümanlar için kullandığı unvan.
  • ŞUUBİYE: Arap olmayan Müslümanların kendi öz kültürlerini koruma çabası.
  • NAİB: Hükümdar vekili.
  • HAYRAT: Halkın yararlanması için yapılan mimari eser.
  • ÜMERA: Emirler, yöneticiler
  • EMİR-el MÜMİNİN: Halifeler için kullanılan unvan.
  • BİAT: Bir kimsenin devlet başkanlığını ya da hükümdarlığını tanımak.
  • AYUKİ: Eski türklerde hükümet.
  • ŞAD: Eski türklerde hanedan üyesi.
  • BUYRUK: Eski türklerde bakan
  • BİTİKÇİ: Eski türklerde yazıcı.
  • SUBAŞI-TARKAN: Ordu komutanı
  • ATAMAN: Eski türklerde Tigin(şehzade) eğitmeni
  • BEDİZCİ: Ressam
  • KÜLT: İnanç
  • ARİSTOKRAT: Sınıflı toplumlarda soylu sınıftan kimse.
  • BURJUVA: Orta Çağ Avrupa’sında orta sınıf.
  • FRESKO: Duvar resmi
  • KAST: Hindistan’da halkın ayrılmış olduğu birbirine kapalı sınıf sistemi.
  • KURUM:Asurlularda kara kolonisi.
  • KOLONİ: Bir devletin sınırları dışında kurduğu ticari üs.
  • TÜMÜLÜS: Tepe şeklinde mezar.
  • TAPATES: Friglerde halı kilim.
  • HÖYÜK: Bir yerleşim yada yapı kalıntısının üzerinde oluşmuş toprak tepe.
  • KARUM: Asurlu tüccarlara ait pazar yerleri(şehir).
  • LAHİT: Taş ve mermerden anıt mezar.
  • MENHİR-DOLMEN: Mezar.
  • POLİTEİZM: Çok tanrıcılık.
  • MONOTEİZM: Tek tanrıcılık.
  • MECUSİLİK: Zerdüştlük veya ateşe tapma dini.
  • DEREBEYLİK- FEODALİTE: Orta çağda Avrupada yaygın olan toprak zenginliğine dayalı yönetim şekli.

TÜRK-İSLAM MİMARİ ESERLERİ

 

----
SİVİL MİMARİ DİNİ MİMARİ ASKERİ MİMARİ
Saray, köşk Cami Kale
İmarethane Mescit Sur
Kervansaray,han Medrese Tersane
Köprü, kemer Kümbet-türbe Kışla
Darüşşifa Tekke-zaviye Kule
Çeşme, hamam Külliye  
Bedesten,arasta

(Çarşı)

   

 

Karahanlılar; İslamiyeti kabul eden ilk Türk devleti olarak Türk- İslam mimarisinin temelini atmışlardır. Türk İslam sanatının en eski kervansarayları yine Karahanlılara aittir. Diğer eserleri;

  • Şir Kebir Camii
  • Arap Ata Türbesi
  • Ayşe Bibi ve Balacı Hatun Türbeleri

Gazneliler dönemi;

  • Zafer Kuleleri
  • Leşker-i Bazar Ulu Camii
  • Arusü’l-Felek Camii

Tolunoğulları; Tolunoğlu Ahmet Camii

----

Büyük Selçuklu dönemi; mimaride yeni unsurlar kullanılmaya başlandı. Üst üste çift kubbe, köşeli çatı, sivri kemer, silindirik ve yivli minareler, dikdörtgen ve beş köşeli mihrap.

  •  İsfahan Mescid-i Cuma
  •  Sultan Sencer türbesi(Merv)
  •  Kazvin Mescid-i Cuma
  •  Haydariye Mescidi
  •  Damgan Mescid-i Cuma
  •  Tuğrul Bey türbesi(Rey)
  • İmam Gazali türbesi(Tus)
  • Mümine Hatun Türbesi
  • Ribat-ı Anuşirvan

Artuklu dönemi eserleri; Anadolu’da ilk köprüleri yaptılar. Diyarbakır, Harput, Mardin(1102-1409).

  • Diyarbakır Artuklu Sarayı
  • İlk Artuklu medresesi Halep’te yapıldı(İlgazi)
  • Silvan Ulu Camii
  • Mardin Ulu Camii
  • Harput Ulu Camii
  • Dunaysır (Kızıltepe) Ulu Camii
  • Urfa Ulu Camii
  • Malabadi Köprüsü

Danişmentli dönemi eserleri; Sivas, Kayseri, Malatya, Amasya(1080-1178)

  • Niksar Ulu Camii
  • Kayseri Ulu Camii
  • Kölük Camii
  • Melik Danişment Gazi Kümbeti(kayseri)
  • Niksar Yağıbasan Medresesi(Anadolu’daki ilk medrese)
  • Emir Gazi Kümbeti

Saltuklu dönemi eserleri;  Erzurum (1072-1202)

  • Kale Camii ve Ulu Camii(Erzurum)
  • Tepsi Minare(saat kulesi)
  • Mama Hatun kervansarayı ve Kümbeti
  • Emir Saltuk Kümbeti

Mengücekli dönemi eserleri; Erzincan, Divriği ve Kemah(1080-1228)

----
  • Divriği Külliyesi, Kayıtbay Camii ve Kale Camisi
  • Divriği Ulu Camii ve Şifahanesi(hat sanatıyla ünlüdür)

ANADOLU SELÇUKLU DÖNEMİ:

Mescitler: Cuma namazı dışındaki vakit namazlarının kılındığı küçük camilerdir. Tek kubbeli veya düz çatılıdırlar.

  • Taş mescit, Sırçalı mescit, Karatay mescidi, Hoca Hasan mescidi(Konya)
  • Çankırı Taş mescit
  • Küçük Ayasofya mescidi, güdük Minare mescidi(Akşehir)
  • Alaca mescit(Harput)

Sivil mimari eserleri:

  • Kubadiye ve Kudabat sarayı
  • Alaiye Sarayı
  • Haydar Bey Köşkü
  • Hızır İlyas Köşkü

Kervansaraylar: Küçüklerine han, sultanlar tarafından yapılanlara sultan hanı denir.

  • Alay Han(Anadolu’nun ilk kervansarayı, II. Kılıçaslan d.)
  • Sultan Hanı
  • Alara Han
  • İncir ve Kırkgöz hanları
  • Şarapsa Han
  • İshaklı Hanı
  • Hekim Han
  • Evdir Han

Camiler:

----
  • Konya Alâeddin Camii
  • Niğde Alâeddin Camii
  • Sivas ulu camii
  • Sahip ata camii
  • Afyon ulu camii(ağaç direkli)
  • Sivrihisar ulu camii(ağaç direkli)
  • Kayseri Hunad Hatun Camii
  • Amasya Burmalı Minare Camii
  • Sinop ulu cami
  • Gök Medrese camii
  • Ayaş ulu camii
  • Develi ulu camii(Kayseri- A.Selçukluların son camisidir)
  • Darüşşifalar: Günümüzün hastaneleri. Bimarhane de denilirdi.
  • Kayseri Gevher Nesibe hatun darüşşifası( Anadolu’nun en eski ve en ünlü darüşşifahanesi)
  • İzzeddin Keykavus darüşşifası
  • Alâeddin Keykubat darüşşifası
  • Torumtay darüşşifası

Medreseler:

  • Kayseri Koca Hasan medresesi(A. Selçukluların ilk med.)
  • Kayseri Hunad Hatun medresesi
  • Karatay medresesi, Altun Aba medresesi, Sırçalı medrese, ince minareli medrese(Konya)
  • Gök medrese, Buruciye medresesi,
  • Şifaiye medresesi(Sivas)
  • Cacabey medresesi
  • Taş medrese
  • Erzurum Çifte Minareli medrese(Anadolu’nun en büyük m.)

Kümbet ve Türbeler:

  • Türbe: Dört duvar üzeri kubbeli mezar anıtları.
  • Kümbet: Silindirik, çokgen gövde, konik veya piramit çatılı mezar anıtları.
  • II. Kılıçaslan kümbeti
  • Döner kümbet
  • Cacabey kümbeti
  • Ulu kümbet
  • Hüdavend Hatun kümbeti

 

OSMANLI DÖNEMİNE AİT ÖNEMLİ MİMARİ ESERLER:

  • Şehzade camii(İstanbul, Klasik dönem, Mimar Sinan)
  • Süleymaniye Camii( İstanbul, Klasik dönem, Mimar Sinan)
  • Selimiye Camii( Edirne, Klasik dönem, Mimar Sinan)
  • Sultan Ahmet Camii(İstanbul, Klasik Dönem, Osmanlının tek altı minareli camisi)
  • Yeşil camii(Bursa, Klasik dönem)
  • Rüstem Paşa Camii(İstanbul, Klasik dönem)
  • Nuruosmaniye Camii(Klasik dönem ile batı tarzının bir sentezidir)
  • Hacı Özbek Camii, Orhan Bey Camii(ilk dini mimari eserlerdir)
  • Laleli Camii(batı tarzı)
  • Topkapı Sarayı(İstanbul, Klasik dönem)
  • Dolmabahçe Sarayı(İstanbul, Geç dönem)
  • Çırağan Sarayı (İstanbul, Geç dönem)
  • Yıldız Sarayı(İstanbul, Geç dönem)
  • Beylerbeyi Sarayı(İstanbul, geç dönem)
  • İshak Paşa Sarayı(Ağrı, Geç dönem)
  • Çinili Köşk(İstanbul, Klasik dönem)
  • Bağdat köşkü(IV. Murat)
  • Emir Han, Kaptan Han, Geyve Han(Bursa)
  • Valide Han, Kürkçü Han(İstanbul)
  • Yeni Han(Tokat-Sivas)
  • Anadolu Hisarı(İstanbul, Klasik dönem)
  • Rumeli Hisarı(İstanbul, klasik dönem)
  • Selimiye Kışlası(İstanbul, III. Selim)
  • Fatih Külliyesi(İstanbul- Osmanlının ilk külliyesi)
  • Yeşil Külliye(Bursa)
  • II. Bayezid külliyesi(İstanbul)
  • Süleymaniye külliyesi(İstanbul)
  • İznik medresesi(Orhan Bey)
  • Lala Şahin medresesi
  • Molla Fenari medresesi
  • Sahn-ı seman medresesi( II. Mehmet)
  • Süleymaniye medresesi(Kanuni S. Süleyman)
  • Oruç Paşa medresesi(Dimetoka)
  • Yıldırım medresesi(Bolu)
  • II. Murat medresesi(Çorum)
  • Umur Bey medresesi(Afyon)

 

 

SPONSOR--REKLAM

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir