Button Text! Submit original article and get paid. Find out More

Kültür Mirasımız Dibek Taşı

Kültür Mirasımız Dibek Taşı
Dibek taşı nedir. Ne işe yarar . Dink taşı nedir. Ne işi Yarar.Seten nedir ne işe yarar. Bu soruların cevabını genel olarak bilsemde derli toplu bilgi olması açısından görsellerle destekleyerek açıklamaya çalışacağım.
Çocukluğu benim gibi köyde geçenler bilirler. Hemen hemen her köyde köy meydanında altta beton yada taş zemin üzerine yuvarlak taş oturtulmuştur. İşte bu taş Akkuş yöresindedibek adı ile bilinen yada daha az ama seten olarak bilenen hayvanlı dibek taşından başkası değildir. Küçüklüğümüzde bu taşlarla ilgili bilgimiz bulgur ve Mısır aşlığı ile Buğday aşlığı yapımında kullanılmalarıdır. At yada eşekler  yuvarlak taşın ağaç kısmından bağlanır ve taş döndürülerek buğdayın yada mısırın kabuğu alınırdı.

Aslında bu taşı ben dibek taşı olarak bilsemde Annemi arayıp sorduğumda SETEN kelimesini de öğrendim.

Türkiye genelinde tüm köylerde var mıdır yokmudur bilemem ama ben özelde Ordu ili Akkuş İlçesi Çukurköyündek i setenleri yada Dibek taşını yada sizi şaşırtacak biliyorum ama DİNK taşını fotoğraflayarak tespit etmeye çalışacağım.  Dink taşı seten yada Dibek taşı ne işe yarar sorusu   ise daha geniş kapsamlı ele alınması gereken bir konudur. Bulgur yapımına girirsek işin içinden çıkamayız.

Seten Taşları ile ilgili aşağıda eklediğim resimler bir fikir verecektir.  Çukur Köyde bildiğim kadarı ile her mahallede birkaç tane dibek taşı var. Çoğu harap olmuş olasada bir kaçı yine hala yıllara meydan okurcasına ayakta.  Bizim gibi köylerde çocukluğunu geçirenler bilirler ama yeni nesil sanırım bu işlerden pek haberdar olamayacak. 

Bu iş için  Mustafa TETİK hocamı aradığımda bana söylediği Bozuk olanları tamir etme işini öyle herkesin yapamayacağı özellikle ağaç kısmın teker kısmına montesinin zor olduğunu söylemisi dibek taşlarının korunmasının gerekliliğini gösteriyor.

Bir kültür mirası olan dibek taşları ile ilgili bilgisi olanlar yada Türkiyenin herhangi bir yerinde dibek taşına ya da seten’e rastlayanların bilgilerini bizimle paylaşması bizi son derece memnun edecektir. Yahya GÜNGÖR 

 

KÖYÜN KÖYLÜNÜN TEMEL TAŞI DİBEK (SETEN)

İlk bakışta canım ne var bunda  alt tarafı taş diyebilirsiniz. Ancak bu basit yapı sadece buğday,mısır gibi tahılları işlemek,onları çorbalık,bulgurluk,aşlık gibi gıda maddelerine dönüştürme işlevinin ötesinde çok önemli sosyal  görevleri de yerine getirmektedir. Genellikle köylerin veya mahallelerin en merkezi  yerinde kurulan bu dibeklerin etrafı köyün ortak kullanım alanıdır. Hatta çoğu yerde buraların ismi “Dibek yanı”, “Dibek Harmanı” veya“Dibek Meydanı” dır. Bu alanlar köylülerin buluşma mekanı,köyle ilgili önemli toplantıları yaptıkları yerdir.Yani köy çeşmesi geleneğinin pek yaygın olmadığı yöremizde (çünkü her evin müstakil çesmesi vardır,su boldur) Çeşmenin yerine getirdiği görevleri bu dibekler  üstlenmişler;nice buluşmalara,dostluklara,belki aşklara belki kavgalara ev sahipliği yapmışlardır.

Ben bizzat köyümüzün eski muhtarlarından olanAhmet GÖRÜR ( Kel Ahmet ) den dinlediğime göre; kendisinden önceki muhtarlar Kiren mahallesindeki Dibek Meydanında toplanan halk tarafından açık oylama ile seçiliyormuş. Eski muhtarlarımızdan birisi olan Kamil Sevindik (Mizamgilin Kamil) bu şekilde seçilmiş aynı meydanda. 

Tabi bu kadar önemli işleri bir meydanda toplamanın dezavantajları da yok değildir. Özellikle hasat zamanı, yaz sonu ve güz aylarında dibeklerde sıra bulmak Tarkan konserine bilet bulmaktan daha zordur. Tabi sıra bulmakla da iş bitmiyor dibeğe koşacak iyi bir hayvanınızın olması lazım. Genellikle At ,Eşek ve Katır koşulan Dibek için en iyisi Attır. At hem güçlü hem de hızlıdır çünkü. Ancak her At dibeğe alışkın değildir veya saatlerce dönmekten usanıp huysuzlanır,sorun çıkarır.O sebeple herkes komşusundan veya tanıdığından  o gün için ödünç hayvan istemek zorunda kalır. Bizim Keklik isminde bir atımız vardı,neredeyse tüm köyde dibek dövmediği ev kalmamıştır. Herkes çok memnun kalır dedeme teşekkür ederdi, hatta bir günlük at ödünç alma karşılığı,o kişi başka bir zamanı bir gün bize çalışmaya gelirdi.Toplumsal yardımlaşmaya  güzel bir örnek olsa da ufak tefek kırgınlıkları da beraberinde getirmiyor değildi. Ona dibek sıranı verdin bana vermedin, falana atını verdin bana çok gördün gibilerinden küsmeler de yaşanıyordu.

 

 

Sevimli bir şekli olan dibek aslında çok zahmetli bir iştir. Kızgın güneşin altında saatlerce dönen bir taş ve onun peşinde dönecek taş gibi sağlam bedenler ister. Çünkü taşın ezdiği buğday veya mısırı belli aralıklarla ıslamak,karıştırmak gerekmektedir.Çıkan ürünü hemen sergi yoluyla kurutmak ve savurma yöntemiyle kepeğinden ayıklamak da aynı gün yapılması gereken işlerdendir. Ben bu yazıyı  yazarken babam ve annem de kendi aralarında bu konuyu konuşuyorlardı. Onlardan duyduğuma göre elde edilmek istenilen ürüne göre işlem süresi değişirmiş, Aşlık,Bulgur,Çorbalık bunların hepsinin ezilme süresi farklı olurmuş. Mustafa TETİK

Leave a Reply