Button Text! Submit original article and get paid. Find out More

KPSS Tarih Dersi -Rusya’nın Gelişme Politikası Ve Osmanlı-Rus İlişkileri

KPSS Tarih Dersi -Rusya’nın Gelişme Politikası Ve Osmanlı-Rus İlişkileri

Rusya’nın Gelışme Politikası Ve Osmanlı-Rus Ilışkılerı

RUSYA’NIN GENIŞLEME POLİTİKASI VE OSMANLI-RUS ILIŞKILERI

  • yüzyılda Rus çarı I. Petro, Rusya’nın hedeflerini bir politika olarak belirlemişti.

Rusya’nın Hedefleri

  • Sıcak denizlere açılmak.
  • Rusya’yı bir Avrupa devleti haline getirmek
  • Slavları ve Ortodoksları birleştirmek

Rusya’nın sıcak denizlere açılabilmesi için;

  • Öncelikle Osmanlı’nın elindeki Kırım, Lehistan ve Kafkasya topraklarına,
  • Sonra da Balkanlara,
  • Hatta İstanbul Boğazı’na sahip olması gerekiyordu.
  • Güçlenen Rusya, tarihi hedeflerini gerçekleştirmek için Lehistan, Balkanlar ve Kırım’ı almak istiyordu.
  • Özellikle Kırım, Rusya için çok önemliydi. Osmanlı da Kırım’ı Istanbul’un kapısı olarak görüyordu.
  • Osmanlı Devleti, yarı bağımsızlık verdiği Türk ve Müslüman Kırım toprakları için savaşmaktan çekinmedi.

RusAvusturya ittifakı ile Osmanlı Devleti Arasındaki Savaşlar (17361739)

  • Rusların Lehistan’ın iç işlerine karışması ve sınır olaylarını gerekçe göstererek 1736’da Kırım’ı işgal etmeleri üzerine Osmanlı-Rus ilişkileri bozuldu.
  • Padişah I. Mahmut döneminde, Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş açtı.
  • Savaş öncesi ittifak antlaşması yapan Avusturya ve Rusya birlikte hareket etti.
  • Buna göre; Rusya Kırım’ı, Avusturya da Sırbistan ve Bosna-Hersek’i alarak Osmanlı topraklarını paylaşacaktı.
  • Osmanlı’nın elindeki Azak Kalesi’ni alan Ruslar, Osmanlı’ya karşı savaşan Iran’ı da desteklediler.
  • Ancak, Osmanlılar iki cephede başarılar elde etti.
  • Rusların Kırım kuvvetlerine yenilmesi, Isveç’in Osmanlı Devleti’nin yanında savaşa girme hazırlığı Rusları barışa zorladı.
  • Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile ayrı ayrı Belgrad Antlaşması imzaladı (1739).

Bu antlaşmaya göre;

  • Avusturya, Pasarofça Antlaşması ile aldığı Belgrad’ı geri verdi.
  • Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Rusya’ya verildi.
  • Rusya, Karadeniz’de hiçbir ticaret ve savaş gemisi bulunduramayacak, savaşta aldığı yerleri geri verecekti.
  • Belgrad Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin Batı’da imzaladığı son kazançlı antlaşmadır.
  • Osmanlı’nın Avrupa’ya açılan kapısı Belgrad, tekrar ele geçmiş oldu.
  • Belgrad Antlaşması, Karadeniz’in Osmanlı’ya ait olduğunu belirten en son antlaşmadır.

Lehistan Sorunu ve OsmanlıRus Savaşı (17681774)

  • Rusların Balkanlara ulaşabilmesi için Lehistan’ı ele geçirmesi gerekiyordu.
  • Rusya, 1763’te Leh kralının ölmesi üzerine istediği kişi kral seçtirmek için Lehistan’a bir ordu gönderdi. Bu gelişmeler sonrasında Lehistan’da ayaklanma çıktı.
  • Rus ordularından kaça Lehler, Osmanlı topraklarına sığındı.
  • Lehleri takip eden Rusların, Osmanlı topraklarına saldırması ve Balkan milletlerini isyana kışkırtmaları üzerine Osmanlı-Rus Savaşı çıktı (1768).
  • Osmanlı-Rus Savaşı 6 yıl sürdü.
  • Ruslar, Eflak, Boğdan ve Kırım’ı işgal ettiler.
  • Ruslar, Baltık Denizi’ndeki donanmalarını Mora’ya kadar indirdiler. Mora halkını isyana teşvik ettiler. Mora’da çıkan isyanı Osmanlı Devleti bastırdı.
  • Bu gelişme üzerine, Rus donanması, Çeşme limanına yaptığı bir baskınla Osmanlı donanmasını yaktı (1770).

Grek Projesi

  • Rus prensi Potemkin’in “Doğu Sisteminin Büyük Planı” adıyla hazırladığı Osmanlı Devleti’ni yıkma projesidir. Projeye göre; Türkler Avrupa’dan atılacak, İstanbul merkez olmak üzere bir Rus prensin yönetiminde Grek Devleti kurulacaktı. Rus çariçesi II. Katerina, torununa Bizans’ın kurucusu Konstantin adını vermişti.

Dakya Projesi

  • Rusya ve Avusturya arasında Osmanlı topraklarını paylaşmak amacıyla hazırlanan projedir.
  • Projeye göre, Eflak-Boğdan ve Beserabya’da (Tuna ve Dinyester arasında) Dakya adıyla bir devlet kurulacaktı.

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)

  • Rusların Balkan topraklarındaki ilerleyişi Avusturya ve Prusya’yı endişelendirdi.
  • Bu iki ülkenin araya girmesiyle, 1774’te Rusya ile Osmanlı arasında Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı.
    • Bu antlaşma, Osmanlı Devleti’nin imzaladığı, şartları en ağır antlaşmalardan biridir.
    • Bu antlaşmaya göre;
    • Kırım’a bağımsızlık verilecek, Kırım hani dini yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacaktı.
    • Azak Kalesi ve çevresi Ruslara verilecek, iki devlet arasındaki sınır Buğ Nehri olacaktı.
    • Ruslar, işgal ettiği Eflak, Boğdan, Beserabya ve Akdeniz’deki adaları Osmanlı Devleti’ne geri verecekti.
    • Rus Hıristiyanları ve rahipleri, kutsal yerleri serbestçe ziyaret edebileceklerdi.
    • Rusya, Karadeniz ve Akdeniz’de serbestçe ticaret yapabilecek, kapitülasyonlardan yararlanabilecekti.
    • Rusya, Balkanlarda istediği yerde elçilik açabilecek, İstanburda daimi elçi bulundurabilecekti.
    • Osmanlı Devleti, Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecekti.
    • “Osmanlıca, Rusça ve İtalyanca olara üç dilde yazılan bu antlaşma metninin uygulanmasında bir sorun çıkarsa İtalyanca metin dikkate alınacaktı.
  • 1775’te Fransızca bir metin hazırlayan Ruslar “Ortodoks Hıristiyanların Rusların himayesinde olduğuna dair bir ilave yaparak dünya kamuoyunda Osmanlıya karşı bir baskı oluşturdular.

    Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti dünya siyasetinde güç kaybederken, Rusya güç kazandı.”

    (Doç Dr. Osman Köse, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması, s. 112-132)

    • Ruslar, Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra Kırım’ı ele geçirmek için faaliyetlere girişti. Kırım devlet adamları Rus yanlısı ve Türk yanlısı olmak üzere ikiye ayrıldılar.
    • Kırım’da milli birlik bozuldu.
    • 1777’de Rus yanlısı Şahin Giray Kırım hani oldu.
    • Şahin Giray yönetimini beğenmeyen halk ayaklandı. Bunun üzerine Şahin Giray Rus ordusunu Kırım’a davet etti.
    • Rus ordusunun Kırım’a girmesi üzerine Osmanlı Devleti durumu protesto etti.
    • İki devlet arasında çıkabilecek bir savaş, Fransa’nın araya girmesiyle önlendi.
    • 1779’da Aynalıkavak Tenkihnâmesi (sözleşme) imzalandı.
    • Buna göre; Rusya Kırım’daki kuvvetlerini geri çekti.
    • Osmanlı Devleti, Şahin Giray’ın Kırım hanı olmasını onayladı.
    • Rusya, bu olaydan sonra Avusturya ile Osmanlı topraklarını paylaşma konusunda bir antlaşma yaparak 1783 yılında Kırım’ı kendi topraklarına kattığını dünyaya ilan etti.

 

2 Comments

Leave a Reply